ՄԱԿ-ի միջուկային դիտորդական կազմակերպության ղեկավարը երկուշաբթի օրը լուրջ մտահոգություն հայտնեց Իրանի ուրանի հարստացման ծավալների վերաբերյալ՝ զգուշացնելով, որ երկրի ներկայիս պաշարները վտանգավորորեն մոտենում են միջուկային զենքի համար անհրաժեշտ շեմին:
Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) Վիեննայում տեղի ունեցած Կառավարման խորհրդի նիստի բացումից հետո մամուլի ասուլիսում ՄԱԳԱՏԷ-ի գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսին նշեց, որ Թեհրանի կողմից իրականացվող հարստացման մակարդակը «չի կարելի անտեսել»։
«Ուրանի հարստացումը ինքնին արգելված գործունեություն չէ, ինչը միշտ նշում են իմ իրանցի գործընկերները»,- ասաց Գրոսին։ «Բայց երբ կուտակում եք և շարունակում կուտակել... շատ, շատ մոտ այն մակարդակին, որը պահանջվում է միջուկային պայթուցիկ սարքի համար, մենք չենք կարող դա անտեսել»։
«Դրա համար ոչ բժշկական, ոչ քաղաքացիական օգտագործում չկա։ Այդ պատճառով դա մեզ համար կարևոր է»,- հավելեց նա։
Չնայած հարստացումը թույլատրվում է միջազգային օրենքներով և Իրանի պարտավորություններով Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի (NPT) շրջանակներում, Գրոսին ընդգծեց, որ Իրանի հարստացման ծրագրի մակարդակը և արագությունը մտահոգություններ են առաջացնում անվտանգության տեսանկյունից։
Նրա մեկնաբանությունները հնչեցին Իրանի միջուկային հարցի շուրջ նոր դիվանագիտական լարվածության ֆոնին։ Իրանը և ԱՄՆ-ը ապրիլից ի վեր անցկացրել են հինգ փուլ անուղղակի բանակցություններ՝ Օմանի միջնորդությամբ՝ փորձելով վերադառնալ 2015 թվականի Համատեղ համապարփակ գործողությունների ծրագրին (JCPOA), որից ԱՄՆ-ը դուրս էր եկել 2018 թվականին։
Սակայն հիմնական խոչընդոտը մնում է՝ Իրանի հրաժարումը դադարեցնել հարստացումը, ինչը, ըստ նրանց, իրենց ինքնիշխան իրավունքն է NPT-ի շրջանակներում։ Միևնույն ժամանակ, Իրանը հայտարարեց, որ նոր փուլ բանակցություններ ԱՄՆ-ի հետ նախատեսված են կիրակի օրը։
Ի պատասխան Իրանի միջուկային գործը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդին փոխանցելու և «սնապբեք» պատժամիջոցների մեխանիզմի վերակտիվացման հնարավորության վերաբերյալ հարցերին՝ Գրոսին ասաց. «Դե, ես կարծում եմ, որ ամեն ինչ փոխկապակցված է»։
Նա նշեց, որ ՄԱԳԱՏԷ-ն, լինելով տեխնիկական մարմին, աջակցում է Թեհրանի և Վաշինգտոնի միջև դիվանագիտական ջանքերին և շարունակում է իր ստուգողական աշխատանքները անկախ։
Գրոսին նաև անդրադարձավ Իրանի պնդմանը, թե ձեռք է բերել Իսրայելի միջուկային ծրագրի հետ կապված փաստաթղթեր։
«Սա կարծես վերաբերում է Սորեքին, որը հետազոտական հաստատություն է, որը մենք, ի դեպ, ստուգում ենք»,- ասաց նա՝ նշելով, որ գործակալությունը որևէ պաշտոնական հաղորդագրություն չի ստացել այս հարցի վերաբերյալ։
Նա ասաց, որ ՄԱԳԱՏԷ-ն վերահսկում է Սորեքի կայքը Իսրայելի հետ սահմանափակ անվտանգության համաձայնագրի շրջանակներում, սակայն չունի մուտք Իսրայելի միջուկային ենթակառուցվածքի այլ մասերին, ներառյալ Դիմոնայի հաստատությունը։
Անդրադառնալով Իսրայելի կողմից Իրանի միջուկային օբյեկտների դեմ ռազմական հարվածի սպառնալիքներին՝ Գրոսին ընդգծեց գործակալության դերը խաղաղ լուծումների խթանման գործում։
«Մենք փորձում ենք լուծել այս հարցը առանց բռնության կամ ուժի կիրառման»,- ասաց նա։
Իրանը պատասխանել է՝ զգուշացնելով, որ կպատասխանի ուժեղ հակահարվածով ցանկացած նման հարձակման դեպքում՝ պաշտոնյաները խոստանալով «կործանարար պատասխան» Իսրայելի ռազմական գործողություններին։
Չնայած Գրոսին կրկին նշեց, որ ՄԱԳԱՏԷ-ն չի մեղադրում Իրանին միջուկային զենքի մշակման մեջ, նա ընդգծեց, որ հարստացման ներկայիս մակարդակները պահանջում են միջազգային ուշադրություն և ստուգում։
«Քանի որ մենք չենք ստացել մեզ անհրաժեշտ պատասխանները, չենք կարող վստահեցնել, որ ամեն ինչ խաղաղ նպատակներով է օգտագործվում»,- ասաց նա։
