Երկու անբարենպաստ դատական որոշումներից և ընդհանուր առմամբ մոտ 1 միլիարդ դոլար կազմող վնասների հատուցման պահանջներից հետո՝ այս շաբաթ Meta-ն բախվում է ևս մեկ դատական հայցի, որը ներկայացվել է ԱՄՆ չորս նահանգների կողմից՝ կապված երեխաներին հասցված ենթադրյալ վնասի հետ։
Չորեքշաբթի օրը Սան Ֆրանցիսկոյի մերձակայքում գտնվող Օքլենդի դաշնային դատարանում երդվյալ ատենակալների ընտրությամբ մեկնարկում է դաշնային դատական գործընթաց, որն ԱՄՆ-ում սոցիալական ցանցերի դեմ ուղղված բազմաթիվ հայցերի շարքում պոտենցիալ առումով ամենալուրջ հետևանքներն ունեցողներից մեկն է։
Նախատեսվում է, որ բացման խոսքերը կսկսվեն օգոստոսի 18-ին. դատավարությունը կտևի մոտավորապես վեց շաբաթ, իսկ վճիռը սպասվում է հոկտեմբերի սկզբին։
Կալիֆոռնիայի, Կոլորադոյի, Կենտուկիի և Նյու Ջերսիի գլխավոր դատախազները պնդում են, որ աշխարհի խոշորագույն սոցիալական ցանցը Instagram-ն ու Facebook-ն այնպես է նախագծել, որ դրանք գիտակցաբար կախվածություն առաջացնեն երեխաների մոտ։
Ավելին, նրանք պահանջում են սահմանափակումների ընդարձակ ցանկ՝ կապված անչափահասների համար Instagram-ի և Facebook-ի գործունեության հետ, և ձգտում են ստանալ մինչև 1,4 տրիլիոն դոլարի չափով պատժիչ փոխհատուցում. սա գումար է, որը գրեթե հավասարազոր է Meta-ի ամբողջական շուկայական արժեքին (ուրբաթ օրը Meta-ի շուկայական արժեքը գերազանցել էր 1,5 տրիլիոն դոլարը):
Գլխավոր գործադիր տնօրեն և հիմնադիր Մարկ Ցուկերբերգն այն առանցքային անձանց թվում է, որոնց մեղադրող կողմը մտադիր է որպես վկա հրավիրել. նա նախկինում ցուցմունք է տվել վեց ամիս առաջ Լոս Անջելեսում քննված մեկ այլ գործով։
Թեև հայտնի է, որ Ցուկերբերգն ավելի ու ավելի շատ ժամանակ է անցկացնում Հավայան կղզիներում գտնվող իր տանը, ընկերության՝ Մենլո Պարկում տեղակայված գլխամասային գրասենյակը դատարանից մոտ մեկ ժամվա ճանապարհի վրա է։
«Facebook-ի փաստաթղթերը»
Օքլենդում հարուցված դատական հայցը գագաթնակետն է այն վեճի, որը սկսվել էր 2021 թվականի վերջին, երբ նախկին աշխատակից Ֆրենսիս Հաուգենը հրապարակայնացրեց «Facebook Files» («Facebook-ի փաստաթղթեր») անվանումով հայտնի ներքին հետազոտական փաստաթղթերի հազարավոր էջեր։ Այդ փաստաթղթերը բացահայտեցին, որ Meta-ն ներքին կարգով գնահատել էր այն հնարավոր վնասը, որը Instagram-ը կարող էր հասցնել որոշ դեռահաս աղջիկների, սակայն հանրությանը ներկայացնելիս նվազեցրել էր դրա ազդեցության մասշտաբները։
Այս հայտարարությունները դրդեցին գրեթե մեկ տասնյակ նահանգների՝ սկսելու համատեղ հետաքննություն, որը երկու տարի անց հանգեցրեց մոտ 30 նահանգի գլխավոր դատախազների կողմից հայցադիմումի ներկայացմանը։
Այժմ չորս նահանգներ Օքլենդում համատեղ կփորձեն ապացուցել իրենց դիրքորոշումը։
TikTok-ի, Snapchat-ի և Google-ին պատկանող YouTube-ի դեմ նույնպես հայցեր են ներկայացվել երկրի տարբեր վայրերում՝ տեղական, նահանգային և դաշնային մակարդակներով, ընդ որում՝ հայցվորների թվում են հազարավոր ընտանիքներ, դպրոցական շրջաններ և դատախազներ։
Մարտին ավարտված դատական գործով Լոս Անջելեսի երդվյալ ատենակալները Meta-ին և YouTube-ին պատասխանատու են ճանաչել դեռահասի՝ սոցիալական ցանցերից ունեցած կախվածության համար։
Այդ երդվյալների ատյանը երիտասարդին 6 միլիոն դոլարի չափով փոխհատուցում շնորհեց։
Facebook-ի և Instagram-ի պատճառած վնասը
Հինգշաբթի Նյու Մեքսիկոյի դատավորը Meta-ին պարտավորեցրել է փոփոխություններ կատարել իր արտադրանքում և նահանգին վճարել ավելի քան կես միլիարդ դոլար՝ որպես փոխհատուցում Facebook-ի և Instagram-ի պատճառած վնասը վերացնելու և կանխելու նպատակով։
Նյու Մեքսիկոյի ատենակալների դատարանը նախկինում պարտավորեցրել էր Meta-ին վճարել 375 միլիոն դոլար՝ ընկերությանը պատասխանատու ճանաչելով տարբեր վնասների համար, այդ թվում՝ երեխաներին վտանգի ենթարկելու՝ նրանց իր հարթակներում չարագործների համար խոցելի դարձնելու միջոցով։
Meta-ն վիճարկել է կամ նախատեսում է վիճարկել այդ բոլոր որոշումները։
Հինգշաբթի AFP-ին տված հայտարարության մեջ Meta-ն նշել է. «Մենք վստահ ենք առցանց տիրույթում դեռահասների պաշտպանության հարցում մեր գործունեության արդյունքների վրա և կշարունակենք պաշտպանվել փաստերը խեղաթյուրող պնդումներից»։
Ընկերությունը մտադիր է պնդել, որ հոգեկան առողջության խնդիրը վերաբերում է ամբողջ ոլորտին, և որ նահանգների ներկայացրած պահանջներից որոշները ներառում են տարրեր, որոնք պաշտպանված են խոսքի ազատության մասին օրենքներով։
Մայիսին Snap-ը, TikTok-ը, YouTube-ը և Meta-ն 27 միլիոն դոլարով կարգավորեցին Կենտուկիի դպրոցական շրջանի հետ ունեցած վեճը՝ խուսափելու համար ևս մեկ դատավարությունից, որը, ինչպես ակնկալվում էր, նախադեպ կդառնար նմանատիպ մոտ 1200 հայցերի համար։
Իմունիտետ՝ բովանդակության միջոցով
Օքլենդում հարուցված դատական հայցին մասնակցող չորս նահանգները Meta-ին մեղադրում են սպառողների պաշտպանության օրենքները խախտելու և COPPA-ի՝ երեխաների տվյալները պաշտպանող դաշնային օրենքի պահանջներին հակասող գործողություններ կատարելու մեջ։
Նահանգները պնդում են, որ մի շարք գործառույթներ՝ մասնավորապես անվերջ ոլորումը, չափից ավելի ծանուցումները և «հավանումների» քանակը, նախագծված են անչափահասների մոտ կախվածություն առաջացնելու համար։
Այս ռազմավարությունը կենտրոնանում է հավելվածների նախագծման եղանակի, այլ ոչ թե դրանցում տեղադրված բովանդակության վրա. հետևաբար, այն ըստ էության շրջանցում է այն լայնածավալ իրավական պաշտպանվածությունը, որից օգտվում են ԱՄՆ-ի կայքերը՝ կապված օգտատերերի կողմից ստեղծված բովանդակության հետ։
1,4 տրիլիոն դոլարի հսկայական փոխհատուցման պահանջը հիմնված է չորս նահանգներում տուժած օգտատերերի գնահատված թվաքանակի հաշվարկի վրա։
Այնուամենայնիվ, երդվյալ ատենակալները կկատարեն միայն խորհրդատվական դեր, իսկ դատավոր Իվոն Գոնսալես Ռոջերսը, որը նախագահում է Apple-ի և Epic Games-ի, ինչպես նաև Իլոն Մասկի և OpenAI-ի մասնակցությամբ խոշոր դատական գործերը, կորոշի պատժամիջոցները, եթե Meta-ն պարտվի դատը։
Մինչ սոցիալական ցանցերի պատճառով իբր տուժած դեռահասների ծնողները կարող են հետևել դատական նիստին անմիջապես դահլիճում՝ ինչպես դա արեցին Լոս Անջելեսում, մյուսները կկարողանան հետևել դրան միայն YouTube-ով հեռարձակվող աուդիոհոսքի միջոցով։
