Դիկ Չեյնին, որը դարձավ ԱՄՆ պատմության ամենաազդեցիկ փոխնախագահներից մեկը՝ որպես Ջորջ Բուշ կրտսերի երկրորդ համարը սեպտեմբերի 11-ի և Աֆղանստանի ու Իրաքի աղետալի պատերազմների ժամանակ, մահացավ երկուշաբթի օրը։
Նա 84 տարեկան էր։
Չեյնին անսովոր հզոր աշխատանք կատարեց ավանդաբար աննշան դերում և շատերի կողմից դիտվում էր որպես գահի ետևում կանգնած մեծ ուժ, երբ Բուշը Ամերիկան մղեց այսպես կոչված ահաբեկչության դեմ պատերազմի մեջ՝ բանտարկյալների արտահանձնման, խոշտանգումների և վիճահարույց Գուանտանամոյի բանտի մութ ենթատեքստով։
Ձախերի շատերի համար ատելի կերպար լինելով՝ նա ուշագրավ շրջադարձ կատարեց իր կյանքի վերջում, երբ դեմ դուրս եկավ Դոնալդ Թրամփի՝ 2024 թվականին Սպիտակ տուն վերադառնալու վերջնականապես հաջողված քարոզարշավին։
Չեյնին, որը նաև նախկին կոնգրեսական և պաշտպանության նախարար էր, «մահացել է թոքաբորբի և սրտի ու անոթային հիվանդությունների բարդություններից», ըստ ամերիկյան լրատվամիջոցների կողմից մեջբերված ընտանիքի հայտարարության։
«Տասնամյակներ շարունակ Դիկ Չեյնին ծառայել է մեր ազգին, այդ թվում՝ որպես Սպիտակ տան աշխատակազմի ղեկավար, Վայոմինգի կոնգրեսական, պաշտպանության նախարար և Միացյալ Նահանգների փոխնախագահ», - նշվեց հաղորդագրության մեջ։
Որպես 46-րդ փոխնախագահ՝ Չեյնին ծառայել է երկու ժամկետ՝ 2001-ից 2009 թվականներին։
Աշխատանքը հաճախ հիասթափեցնող փորձառություն է հավակնոտ քաղաքական գործիչների համար, բայց Չեյնիի մաքիավելյան հմտությունները նրան զգալի ազդեցություն են տվել կուլիսներում։
Նա նպաստել է գործադիր իշխանության ագրեսիվ գաղափարի ձևավորմանը՝ հավատալով, որ նախագահը պետք է կարողանա գործել գրեթե առանց օրենսդիրների կամ դատարանների սահմանափակման, հատկապես պատերազմի ժամանակ։
Հենց այս մոտեցումն էր, որը Բուշին դրդեց մտնել ռազմական ճահճուտներ Աֆղանստանում և Իրաքում և մեծ վեճեր առաջացնել քաղաքացիական ազատությունների վրա իր ազդեցության վերաբերյալ։
Անճշտ պնդումներ
Ծնված լինելով Նեբրասկա նահանգի Լինքոլն քաղաքում, 1941 թվականի հունվարի 30-ին, Չեյնին մեծացել է հիմնականում նոսր բնակեցված արևմտյան Վայոմինգ նահանգում։
Նա սովորել է Եյլի համալսարանում, բայց թողել է Արևելյան ափի հեղինակավոր դպրոցը և ի վերջո ստացել քաղաքագիտության աստիճան իր հայրենիքում՝ Վայոմինգի համալսարանում։
Նա տասը տարի աշխատել է Կոնգրեսում՝ որպես Վայոմինգի ներկայացուցիչ, նախքան 1989 թվականին Ջորջ Բուշ ավագի կողմից պաշտպանության նախարար նշանակվելը։
Չեյնին նախագահել է Պենտագոնը 1990-91 թվականների Պարսից ծոցի պատերազմի ժամանակ, որի ընթացքում ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիան իրաքյան զորքերը դուրս մղեց Քուվեյթից։
Որպես փոխնախագահ՝ Չեյնին իր նեոկոնսերվատիվ գաղափարախոսությունը բերեց Սպիտակ տուն և ավելի մեծ դեր խաղաց կարևոր քաղաքական որոշումներ կայացնելիս, քան իր նախորդների մեծ մասը այդ պաշտոնում։
Չեյնին լայնորեն համարվում է Իրաք ներխուժելու որոշման շարժիչ ուժերից մեկը՝ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նյու Յորքում և Վաշինգտոնում «Ալ Քաիդայի» կողմից իրականացված հարձակումներից հետո։
Նրա անճշտ պնդումները, որ Սադամ Հուսեյնը զանգվածային ոչնչացման զենքեր ունի, պատերազմի թմբկահարություն առաջացրին 2003 թվականի ԱՄՆ ներխուժումից առաջ։
Նա խիստ հավատարիմ էր Բուշին և համարվում էր նրա խորհրդատուն արտաքին քաղաքականության հարցերում։
Չնայած անձնական կյանքի նկատմամբ նախընտրությանը, Չեյնին հազվադեպ էր դուրս մնում վերնագրերից։
Մի անգամ նա հայհոյանք նետեց Սենատի ամբիոնում գտնվող բարձրաստիճան դեմոկրատ սենատորի վրա և, ինչպես հայտնի է, որ որսորդության ժամանակ պատահաբար կրակեց իր ընկերոջ՝ Հարրի Ուիթինգթոնի դեմքին։
Նրա մասնագիտական կյանքը ընդհատվել էր մի շարք առողջական խնդիրներով, հիմնականում սրտի խնդիրներով. նա 1978-ից 2010 թվականների միջև հինգ անգամ սրտի կաթված է ստացել, այդ թվում՝ մեկը՝ 2000 թվականին, երբ նա և Բուշը ընտրվեցին Սպիտակ տուն։
Նա ենթարկվել է քառակի շունտավորման վիրահատության և 2001 թվականին տեղադրվել է սրտի խթանիչ, որը հետագայում փոխարինվել է։
