Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը ավարտեց իր այցը Նյու Յորք՝ մասնակցելով ՄԱԿ-ի 80-րդ Գլխավոր ասամբլեային և Վաշինգտոնում ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ հանդիպումներին՝ այս ուղևորությունը բնութագրելով որպես «կառուցողական, արդյունավետ և պատմական» Թուրքիայի դիվանագիտության համար։
Էրդողանը շեշտեց, որ այս տարվա ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան առանձնացավ հատկապես Գազայի իրավիճակով։ «Գազայում տեղի ունեցող ցեղասպանությունն ու ավելի լայն պաղեստինյան հարցը իրենց հետքը թողեցին այս տարվա Գլխավոր ասամբլեայի վրա», - ասաց նա՝ նշելով, որ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և տասը այլ արևմտյան երկրներ հայտարարել են Պաղեստինի ճանաչման մասին։
«Այս ճանաչման որոշումները, հատկապես ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի երկու անդամների կողմից, պատմական են։ Այս քայլերով Պաղեստինը ճանաչող երկրների թիվը գերազանցել է 150-ը։ Երկու պետությունների լուծման աջակցությունը աճում է թե՛ որակապես, թե՛ քանակապես, բայց միջազգային հանրությունը պետք է վճռականորեն գործի՝ սա իրականություն դարձնելու համար», - նշեց Էրդողանը։
Նա պնդեց, որ Իսրայելի «անզուսպ քայլերն ու օկուպացիոն քաղաքականությունը» նպատակ ունեն խոչընդոտել նման ջանքերը՝ հավելելով, որ անձամբ բարձրացրել է Գազայի հարցը իր ելույթում ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայում, Թրամփի հետ համատեղ հանդիպման ժամանակ և Ֆրանսիայի ու Սաուդյան Արաբիայի համանախագահությամբ բարձր մակարդակի համաժողովում։ «Մենք շարունակելու ենք մեր ջանքերը այս ուղղությամբ», - ասաց նա։
Թուրքիայի նախագահը նաև ընդգծեց Կիպրոսի հարցի, Սիրիայի և Ռուսաստան-Ուկրաինա պատերազմի վերաբերյալ Թուրքիայի դիրքորոշումները՝ շեշտելով Անկարայի մարդասիրական և միջնորդական նախաձեռնությունները, այդ թվում՝ Սևծովյան հացահատիկի համաձայնագիրը և գերիների փոխանակումները։
Երկկողմ առևտրի նպատակ՝ 100 միլիարդ դոլար։
Վերադառնալով երկկողմ օրակարգին՝ Էրդողանը հայտնեց, որ Թրամփի հետ իր հանդիպման ընթացքում քննարկվել են առևտրի, պաշտպանության համագործակցության և տարածաշրջանային անվտանգության հարցեր։ Երկու առաջնորդները վերահաստատել են 100 միլիարդ դոլարի երկկողմ առևտրի նպատակադրումը՝ Էրդողանը նշելով, որ քննարկվել են մաքսային տուրքերի և առևտուրը հեշտացնող այլ միջոցառումների հարցեր։
Պաշտպանության համագործակցությունը, ավելացրեց նա, քննարկվել է «կառուցողական տեսանկյունից»։ Քննարկումների հիմնական թեման եղել է Գազան, որտեղ Էրդողանը շեշտել է, որ երկու կողմերն էլ կիսում են արյունահեղությունը դադարեցնելու և կայուն խաղաղության հասնելու տեսլականը։
«Մեզ շատ ջերմ ընդունեցին Սպիտակ տանը։ Մթնոլորտը անկեղծ և արդյունավետ էր», - ասաց Էրդողանը լրագրողներին։ «Նախագահ Թրամփը քաղաքական գործիչ է, ով բացահայտ խոսում է, և մեր երկխոսությունը արտացոլում է դա։ Այս այցը չի կարող վարկաբեկվել զրպարտություններով։ Այն դրական ազդեցություն կունենա թուրք-ամերիկյան հարաբերությունների վրա»։
Գազայի վերաբերյալ Էրդողանը նշեց, որ անմիջականորեն փոխանցել է հումանիտար աղետի մասին Թրամփին։ «Մենք քննարկեցինք, թե ինչպես շարժվել նախ դեպի հրադադար, ապա՝ կայուն խաղաղություն։ Կարծիքների համընկնում կար»։
«Երկու պետությունների լուծումը մնում է տարածաշրջանում կայուն խաղաղության միակ կենսունակ բանաձևը։ Երեխաների, կանանց և անմեղ քաղաքացիների սպանությունները չեն կարող արդարացվել անվտանգության որևէ պատրվակով», - հավելեց նա՝ խոստանալով, որ Թուրքիան կպահպանի այս հարցը միջազգային օրակարգում «մինչև արդար և կայուն խաղաղության հասնելը»։
Էրդողանը նաև անդրադարձավ իր ՄԱԿ-ի ելույթի ընթացքում ցուցադրված Գազայի թերսնված երեխաների պատկերներին։ «Այդ լուսանկարները խոսում էին այնտեղ, որտեղ բառերը չեն կարող», - ասաց նա՝ հավելելով, որ Իսրայելը ավելի ու ավելի մեկուսացված է դառնում։ «Ավելի ու ավելի շատ երկրների կողմից Պաղեստինի ճանաչումը ցույց է տալիս, որ խիղճը լռած չէ»։
Սիրիայի տարածքային ամբողջականությունը։
Տարածաշրջանային հարցերի վերաբերյալ Էրդողանը շեշտեց Սիրիայի տարածքային ամբողջականության աջակցությունը և մտահոգություն հայտնեց Մերձավոր Արևելքում, այդ թվում՝ Սիրիայում, Լիբանանում և Եմենում, Իսրայելի հարվածների վերաբերյալ։ Նա հաստատեց իր հանդիպումը Սիրիայի նախագահ Ահմեդ ալ Շարաայի հետ Նյու Յորքում՝ ընդգծելով Սիրիայի վերակառուցման գործում համագործակցելու Թուրքիայի պատրաստակամությունը և իր պնդումը, որ «ահաբեկչական խմբերը տեղ չունեն Սիրիայի ապագայում»։
Նա նաև անդրադարձավ Թուրքիայի բարելավված հարաբերություններին Եգիպտոսի հետ՝ նշելով Արևելյան Միջերկրականում համատեղ նավատորմային զորավարժությունը 13 տարի անց։ Նա նշեց, որ համագործակցությունը թե՛ Եգիպտոսի, թե՛ Լիբիայի հետ ընդլայնվում է՝ ընդգծելով Թուրքիայի վճռականությունը պաշտպանել իր իրավունքները՝ միաժամանակ ձգտելով «win-win» պայմանավորվածությունների Միջերկրականի ռեսուրսների հարցում։
Կիպրոսի հարցում Էրդողանը կրկնեց, որ «ֆեդերացիայի մոդելը ավարտված է» և որ միակ իրատեսական լուծումը երկու ինքնիշխան պետությունների ճանաչումն է։ Նա պնդեց, որ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության առաջիկա ընտրությունները չեն փոխի Անկարայի դիրքորոշումը։
Վերջում Էրդողանը շեշտեց ազգային միասնության կարևորությունը արտաքին մարտահրավերների դեմ՝ հիշեցնելով իր ավելի վաղ շեշտադրումը «ներքին ճակատի» ամրապնդման վրա։ Նա մատնանշեց Թուրքիայի վճռականությունը կառուցել «ահաբեկչությունից ազատ» ապագա՝ շարունակելով իր առաջընթացը պաշտպանության, տեխնոլոգիայի և տնտեսության ոլորտներում։
«Թուրքիայի արտաքին քաղաքականությունը խաղաղության վրա է հիմնված։ Մենք գիտենք, որ արդար խաղաղությունը պարտվողներ չունի։ Մինչև արյունահեղությունը չդադարի, Թուրքիան շարունակելու է իր պայքարը», - եզրափակեց Էրդողանը։
