Թուրք-ամերիկացի ակտիվիստ Այշենուր Էզգի Էյգիի մահվանից մեկ տարի անց, ով սպանվեց Իսրայելի ուժերի կողմից օկուպացված Արևմտյան ափում բողոքի ցույցի ժամանակ, նրա ընտանիքը նշում է, որ արդարությունը դեռևս անհասանելի է։
26-ամյա Էյգին, ով ուներ երկքաղաքացիություն՝ թուրքական և ամերիկյան, սպանվեց Իսրայելի զինված ուժերի կողմից 2024 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Բեյթա քաղաքում Նաբլուսի մոտակայքում՝ անօրինական իսրայելական բնակավայրերի դեմ բողոքի ցույցի ժամանակ։
Չնայած վիդեո ապացույցներին և ականատեսների վկայություններին, որոնք ցույց են տալիս, որ նա թիրախավորվել է իսրայելական դիպուկահարի կողմից, Իսրայելի զինված ուժերի նախնական եզրակացությունները պնդում են, որ նա «շատ հավանական է» հարվածվել է «անուղղակի և ոչ դիտավորյալ»՝ ուժերի կողմից քարեր նետող ցուցարարների ուղղությամբ կրակելու ժամանակ։
Նրա ընտանիքը, ընկերներն ու ականատեսները մերժում են Իսրայելի վարկածը՝ նրա սպանությունը անվանելով խաղաղ ցուցարարի նկատմամբ դիտավորյալ հարձակում և կոչ անելով ԱՄՆ կառավարությանը սկսել անկախ հետաքննություն։ Մինչ օրս ոչ ոք պատասխանատվության չի ենթարկվել։
«Անհավատալի ցավալի» տարի
Էյգիի ամուսնու՝ Համիդ Ալիի համար անցած տարին եղել է և՛ ցավալի, և՛ անիրական։
«Այն թվում է շատ երկար ժամանակ, բայց նաև թվում է, թե ընդամենը մի քանի շաբաթ է անցել»,- ասել է նա Anadolu գործակալությանը Սիեթլից՝ Վաշինգտոն նահանգից, որտեղ մեծացել էր Էյգին։
«Ակնհայտ է, որ դա եղել է չափազանց ցավալի»։
Ալին նշել է, որ արդարության հասնելու գործում առաջընթաց չի գրանցվել։
«Մենք դեռ պահանջում ենք նույն բանը, ինչ առաջին օրը։ Չկա որևէ հետաքննություն կամ դրա արդյունքներ, որոնք մեզ հետ կիսվել են»,- ասել է նա։
«ԱՄՆ-ից մենք ստանում ենք նույն տեսակի պատասխաններ կամ անպատասխանություն, կամ անգործություն»։
Նրա համար դժվար է տեսնել, թե ինչպես է իր կինը դարձել խորհրդանիշ՝ նրա նկարները ցուցադրվում են բողոքի ցույցերի ժամանակ և այլուր։
«Մեզ համար նա դեռ Այշենուրն է, նա դեռ իմ կինն է։ Նա Օզդենի քույրն է և իր հոր դուստրը»,- ասել է նա։
«Նա իրական մարդ էր՝ իր թերություններով, ոչ թե գերհերոսական խորհրդանիշ կամ մեծ ակտիվիստ։ Նա պարզապես սովորական մարդ էր, չնայած իր արածը հիացմունքի արժանի էր»։
ԱՄՆ-ի անգործությունը
Նրա սպանության պահին Բայդենի վարչակազմը կոչ արեց Իսրայելին անցկացնել «արագ, մանրակրկիտ և թափանցիկ հետաքննություն»։
Էյգիի ընտանիքն ու իրավապաշտպան խմբերը նշում են, որ Վաշինգտոնը փաստացիորեն պատասխանատվությունը թողել է Իսրայելի վրա։
Այս շաբաթ, երբ հարցրել են, թե արդյոք Թրամփի վարչակազմը կձեռնարկի պատասխանատվության միջոցներ, Պետդեպարտամենտի խոսնակը Anadolu գործակալությանը պատասխանել է. «Պետդեպարտամենտի համար չկա ավելի բարձր առաջնահերթություն, քան ԱՄՆ քաղաքացիների անվտանգությունն ու ապահովությունը։ Մենք հղում ենք անում Իսրայելի կառավարությանը՝ հետաքննության վերաբերյալ թարմացումների համար»։
ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունն ու Իսրայելի զինված ուժերը անմիջապես չեն պատասխանել Anadolu գործակալության հարցումներին։
Թուրքիայի դատախազությունը սկսել է հետաքննություն Էյգիի սպանության վերաբերյալ, սակայն 2025 թվականի սեպտեմբերի 4-ի դրությամբ այն դեռ շարունակվում է։
Սահմանադրական իրավունքների կենտրոնի քաղաքականության փոխտնօրեն Բրեդ Փարքերը, ով աջակցում է Էյգիի ընտանիքին, նշել է. «Այս պահին ամերիկյան կառավարության կողմից, որևէ դաշնային գործակալությունում, բաց հետաքննություն չկա Այշենուրի սպանության վերաբերյալ։ Մեկ տարի անց՝ առանց որևէ պատասխանատվության և նույնիսկ հետաքննության պատրաստակամության»։
Անպատժելիության օրինակ
Փարքերը նշել է, որ ԱՄՆ գործակալությունները, ինչպիսիք են Արդարադատության նախարարությունն ու ՀԴԲ-ն, լիազորված են հետաքննելու արտասահմանում ամերիկացիների դեմ կատարված հանցագործությունները, սակայն չեն գործել։
«ԱՄՆ-ը փաստացիորեն ապահովում է անպատժելիություն ոչ միայն Այշենուրի սպանության համար, այլև այլ ամերիկացիների, պաղեստինյան ծագումով ամերիկացիների սպանությունների համար Արևմտյան ափում»,- ասել է նա։
Նա նշել է, որ ականատեսների վկայությունները հստակ են։
«Իսրայելի ուժերը կրակել են նրա վրա, երբ նրանք տեղակայված էին Բեյթա գյուղում պաղեստինյան տան վրա։ Դա գաղտնիք չէ։ Շատ ականատեսներ կան, Իսրայելի իշխանությունները գիտեն, թե ով է հանցագործը։ Նրանք գիտեն, թե որ ստորաբաժանումն է դա արել»,- ասել է նա։
«Սա շատ դիտավորյալ ընտրություն է՝ ապահովել անպատժելիություն, չհետաքննել և չպատասխանատվության ենթարկել մարդկանց, ինչը կարող էր վերջ դնել Արևմտյան ափում բռնություններին»,- հավելել է նա։
Փարքերը նաև նշել է ԱՄՆ-ում հասարակական կարծիքի փոփոխությունը։
«Ընդհանուր հասարակությունը կտրուկ փոխվում է և ցանկանում է տեսնել պատասխանատվություն, արդարություն և Իսրայելի ուժերի ու ղեկավարների պատասխանատվության ենթարկում։ Նրանք ցանկանում են, որ ԱՄՆ կառավարությունը դադարեցնի զենքի և ֆինանսական աջակցությունը և դիվանագիտական պաշտպանությունը»,- ասել է նա՝ մեղադրելով Վաշինգտոնին Գազայում «ցեղասպանություն շարունակող» կառավարությանն աջակցելու մեջ։
Ընդհանուր ազդեցություն
Էյգին առնվազն ինը ամերիկացիներից մեկն է, ովքեր սպանվել են Իսրայելի ուժերի կամ բնակիչների կողմից 2022 թվականից ի վեր։ Նրանց թվում են պաղեստինյան ծագումով ամերիկացի լրագրող Շիրին Աբու Աքլեհը և 20-ամյա Սայֆոլլահ Մուսալեթը, ով սպանվեց 2025 թվականի հուլիսին։
Որևէ դեպք պատասխանատվության չի հանգեցրել։
Մուսալեթի մահից հետո ԱՄՆ դեսպան Մայք Հաքաբին ասել է, որ խնդրել է Իսրայելի իշխանություններին «ակտիվորեն հետաքննել»՝ սպանությունը անվանելով «հանցագործություն և ահաբեկչական գործողություն»։ Այդ ժամանակից ի վեր որևէ առաջընթաց չի գրանցվել։
Շարունակվող պայքար
Էյգիի ընտանիքը շարունակում է պահանջել պատասխաններ։
Նրա քույրը՝ Օզդեն Բենեթը, սեպտեմբերի 15-ին կմիանա Ալիին Վաշինգտոնում՝ Կոնգրեսի անդամների հետ հանդիպելու համար՝ Իսրայելի կողմից սպանված այլ ամերիկացիների ընտանիքների հետ միասին։
Նրանք միասին հույս ունեն մեծացնել ճնշումը ԱՄՆ-ի վրա՝ սեփական հետաքննություն սկսելու համար։
Ալին նշել է, որ քիչ հավատ ունի պաշտոնական գործողությունների նկատմամբ, բայց շարունակում է պայքարել։
«Ոչինչ իրականում չի փոխվել... բայց մենք դեռ պայքարում ենք»,- ասել է նա։
