ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը այս շաբաթ Կոնգրեսին հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ի կողմից ռմբակոծված իրանական օբյեկտներում տեղի է ունեցել «միջուկային զենքի մշակման ծրագիր», չնայած ԱՄՆ հետախուզական գործակալությունները հայտարարել են, որ նման ծրագիր գոյություն չունի։
Թրամփի այս հայտարարությունը հարցեր է առաջացրել ԱՄՆ-ի հետախուզության աջակցման վերաբերյալ՝ կապված Իրանի վրա հարվածներ հասցնելու նրա որոշման հետ։
Հանրապետական նախագահը այս հայտարարությունը կատարել է երկուշաբթի օրվա նամակում, որը հասցեագրված էր Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Մայք Ջոնսոնին՝ իր գլխավոր դաշնակցին, և այն տեղադրվել է Սպիտակ տան կայքում։
«ԱՄՆ ուժերը ճշգրիտ հարված են հասցրել Իրանում գտնվող երեք միջուկային օբյեկտներին, որոնք օգտագործվում էին Իսլամական Հանրապետության կառավարության կողմից միջուկային զենքի մշակման ծրագրի համար»,- գրել է Թրամփը։
Հստակ ապացույցներ չկան
Գրեթե բոլոր կազմակերպություններն ու հաստատությունները, որոնք հետևում են Իրանի միջուկային ծրագրին, եզրակացրել են, որ ապացույցներ չկան, որ Թեհրանը ձգտում է միջուկային զենքի։
Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալության գլխավոր տնօրեն Ռաֆայել Գրոսին հարցազրույցում նշել է, որ գործակալությունը չունի ապացույցներ, որ Թեհրանը համակարգված ջանքեր է գործադրում միջուկային զենք ստեղծելու ուղղությամբ։
ԱՄՆ-ի վերջին գնահատականը, որը ներկայացվել է Կոնգրեսին մարտ ամսին Ազգային հետախուզության տնօրեն Թուլսի Գաբարդի կողմից, նշել է, որ Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլա Ալի Խամենեին չի հրահանգել վերականգնել 2003 թվականին դադարեցված միջուկային զենքի ծրագիրը։
«Հետախուզական համայնքը շարունակում է գնահատել, որ Իրանը միջուկային զենք չի կառուցում, և Գերագույն առաջնորդ Խամենեին չի հաստատել 2003 թվականին դադարեցված միջուկային զենքի ծրագիրը»,- նշված է Ազգային հետախուզության կայքում տեղադրված ցուցմունքում։
Գաբարդը, նախկինում դեմոկրատ, ուրբաթ օրը սոցիալական ցանցերում նշել է, որ իր ցուցմունքը սխալ է մեկնաբանվել, պնդելով, որ ինքը և Թրամփը նույն դիրքորոշումն ունեն։
«Անազնիվ լրատվամիջոցները դիտավորյալ սխալ են մեկնաբանում իմ ցուցմունքը և տարածում կեղծ լուրեր՝ բաժանում ստեղծելու նպատակով»,- գրել է Գաբարդը X հարթակում։
Իրանը պնդում է, որ իր միջուկային ծրագիրը խաղաղ նպատակներ ունի։
ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջորջ Բուշը 2003 թվականին Իրաք ներխուժումը արդարացրեց՝ ասելով, որ հետախուզությունը ցույց է տալիս, որ երկիրը ունի զանգվածային ոչնչացման զենքեր։ Սա հետագայում հերքվեց և քաղաքական արձագանք առաջացրեց։
Բուշը հետագայում ընդունեց, որ Իրաքում զանգվածային ոչնչացման զենքեր չկային։ Նրան երբեք մեղադրանք չներկայացվեց։
«Ես չեմ հետաքրքրվում, թե ինչ է նա ասել»
Թրամփը նախորդ շաբաթ կասկածի տակ դրեց Իրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ հետախուզական գնահատականը՝ մերժելով Գաբարդի Կոնգրեսին ներկայացրած վերլուծությունը։
«Ես չեմ հետաքրքրվում, թե ինչ է նա ասել։ Կարծում եմ՝ նրանք շատ մոտ էին դրան ունենալուն»,- լրագրողներին ասել է Թրամփը՝ նկատի ունենալով միջուկային զենքը։
Ըստ ԱՄՆ-ի գաղտնազերծված հետախուզական զեկույցների, որոնք կազմվել են հարվածներից առաջ, Իրանը 2003 թվականին դադարեցրել է միջուկային զենքի ծրագիրը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի միջուկային վերահսկողության մարմնի եզրակացության, և չի տիրապետում բոլոր անհրաժեշտ տեխնոլոգիաներին։
Սակայն Թեհրանը ունի փորձագիտական գիտելիքներ, որոնք կարող են թույլ տալ ապագայում միջուկային մարտագլխիկ ստեղծել, ըստ զեկույցների։
ԱՄՆ-ը կիրակի օրը հարվածել է Իրանի երեք միջուկային օբյեկտներին՝ Նաթանզին, Իսֆահանին և Ֆորդոյին։
Հարվածը ներառում էր Ֆորդոյի խորքային օբյեկտը, որտեղ առաջադեմ ցենտրիֆուգները կարող էին արտադրել ցածր հարստացված ուրան՝ միջուկային ռեակտորների վառելիքի և բարձր հարստացված ուրան՝ մարտագլխիկների համար։
Թրամփը և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ հայտարարել են, որ օբյեկտները ոչնչացվել են։ Սակայն ԱՄՆ-ի նախնական հետախուզական գնահատականը ցույց է տվել, որ հարվածը Թեհրանի ծրագիրը հետ է գցել ընդամենը մի քանի ամսով։
ԱՄՆ պաշտոնյան, ով ծանոթացել է գնահատականին, նշել է, որ այն պարունակում է մի շարք վերապահումներ, և ավելի մանրամասն զեկույց ակնկալվում է առաջիկա օրերին և շաբաթներին։
