ԱՄՆ առևտրային դատարանը արգելափակել է նախագահ Դոնալդ Թրամփի «Ազատագրման օրվա» մաքսատուրքերի ուժի մեջ մտնելը՝ որոշելով, որ նախագահը գերազանցել է իր լիազորությունները՝ կիրառելով համընդհանուր մաքսատուրքեր այն երկրների ներմուծումների վրա, որոնք ավելի շատ ապրանք են վաճառում ԱՄՆ-ին, քան գնում են նրանից։
Նյու Յորքի Մանհեթենում տեղակայված Միջազգային առևտրի դատարանը նշել է, որ ԱՄՆ Սահմանադրությունը Կոնգրեսին է տալիս բացառիկ իրավասություն՝ կարգավորելու առևտուրը այլ երկրների հետ, ինչը չի կարող գերազանցվել նախագահի արտակարգ լիազորություններով՝ ԱՄՆ տնտեսությունը պաշտպանելու նպատակով։
«Դատարանը չի գնահատում մաքսատուրքերի կիրառման իմաստությունը կամ դրանց արդյունավետությունը։ Այդ կիրառումը անթույլատրելի է ոչ թե այն պատճառով, որ այն անիմաստ կամ անարդյունավետ է, այլ որովհետև [դաշնային օրենքը] դա չի թույլատրում»,- ասվում է երեք դատավորներից կազմված խմբի որոշման մեջ։
Թրամփի վարչակազմը, որոշումից մի քանի րոպե անց, բողոքարկման ծանուցում է ներկայացրել։
Որոշումը կայացվել է երկու դատական գործերի շրջանակում, որոնցից մեկը ներկայացվել է անկուսակցական Liberty Justice Center-ի կողմից՝ հինգ փոքր ամերիկյան ընկերությունների անունից, որոնք ներմուծում են ապրանքներ մաքսատուրքերի թիրախ դարձած երկրներից, իսկ մյուսը՝ 13 նահանգների կողմից։
Ընկերությունները, որոնք ներառում են Նյու Յորքի գինու և ոգելից խմիչքների ներմուծողից մինչև Վիրջինիայի կրթական հավաքածուների և երաժշտական գործիքների արտադրող, նշել են, որ մաքսատուրքերը վնասելու են իրենց բիզնեսի հնարավորություններին։
Առնվազն հինգ այլ դատական գործեր դեռևս ընթացքի մեջ են։
Սպիտակ տան փոխղեկավար Սթիվեն Միլլերը, որը Թրամփի գլխավոր քաղաքական խորհրդատուներից մեկն է, կարճ հաղորդագրությամբ քննադատել է դատարանի որոշումը՝ գրելով. «Դատական հեղաշրջումը դուրս է վերահսկողությունից»։
Օրեգոնի գլխավոր դատախազ Դեն Ռեյֆիլդը, որը դեմոկրատ է և ղեկավարում է նահանգների դատական գործը, Թրամփի մաքսատուրքերը անվանել է անօրինական, անզգույշ և տնտեսական առումով կործանարար։
«Այս որոշումը վերահաստատում է, որ մեր օրենքները կարևոր են, և առևտրային որոշումները չեն կարող ընդունվել նախագահի քմահաճույքով»,- ասել է Ռեյֆիլդը հայտարարության մեջ։
Թրամփը հայտարարել է, որ ունի լայն լիազորություններ՝ մաքսատուրքեր սահմանելու՝ համաձայն Միջազգային արտակարգ տնտեսական լիազորությունների մասին օրենքի (IEEPA), որը նախատեսված է «անսովոր և արտակարգ» սպառնալիքների դեմ պայքարելու համար ազգային արտակարգ իրավիճակների ժամանակ։
Օրենքը պատմականորեն օգտագործվել է ԱՄՆ-ի թշնամիների դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու կամ նրանց ակտիվները սառեցնելու համար։ Թրամփը առաջին նախագահն է, որը օգտագործել է այն՝ մաքսատուրքեր սահմանելու նպատակով։
Արդարադատության նախարարությունը հայտարարել է, որ դատական գործերը պետք է մերժվեն, քանի որ հայցվորները դեռ չեն տուժել մաքսատուրքերից, որոնք նրանք դեռ չեն վճարել, և քանի որ միայն Կոնգրեսը, ոչ թե մասնավոր բիզնեսները, կարող են վիճարկել նախագահի կողմից IEEPA-ի շրջանակում հայտարարված ազգային արտակարգ իրավիճակը։
Ապրիլի սկզբին մաքսատուրքերը սահմանելիս Թրամփը առևտրային դեֆիցիտը անվանել է ազգային արտակարգ իրավիճակ, որը արդարացնում է բոլոր ներմուծումների վրա 10 տոկոս համընդհանուր մաքսատուրքերի սահմանումը՝ ավելի բարձր դրույքաչափերով այն երկրների համար, որոնց հետ ԱՄՆ-ն ունի ամենամեծ առևտրային դեֆիցիտը, հատկապես Չինաստանի։
Այդ երկրներին վերաբերող մաքսատուրքերի մեծ մասը մեկ շաբաթ անց դադարեցվել է։ Թրամփի վարչակազմը մայիսի 12-ին հայտարարել է, որ ժամանակավորապես նվազեցնում է Չինաստանի նկատմամբ ամենաբարձր մաքսատուրքերը՝ երկարաժամկետ առևտրային համաձայնագրի շուրջ աշխատանքներ տանելու ընթացքում։ Երկու երկրները համաձայնել են նվազեցնել միմյանց նկատմամբ մաքսատուրքերը առնվազն 90 օրով։
Թրամփի փոփոխական մաքսատուրքերը, որոնք, ըստ նրա, նպատակ ունեն վերականգնել ԱՄՆ արտադրական կարողությունները, ցնցել են ԱՄՆ ֆինանսական շուկաները։
Չորեքշաբթի օրվա որոշումը կարող է բողոքարկվել Վաշինգտոնում գտնվող ԱՄՆ Դաշնային շրջանի Վերաքննիչ դատարանում և, ի վերջո, ԱՄՆ Գերագույն դատարանում։
