Նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորությամբ՝ «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը (ԱԶԿ) նշում է երկրի քաղաքական ասպարեզում իր գործունեության 25-ամյակը։
Կուսակցության՝ իշխանության ղեկին գտնվելու ժամանակահատվածն աչքի է ընկնում շարունակականությամբ, որն աննախադեպ է 1946 թվականին Թուրքիայում բազմակուսակցական համակարգի հաստատումից ի վեր։
2001 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ Էրդողանի գլխավորած «Առաքինի մարդկանց շարժման» հովանու ներքո, հիմնադրվեց ԱԶ կուսակցությունը՝ որպես Թուրքիայի 39-րդ քաղաքական կուսակցություն։
Մեկնարկային միջոցառման ժամանակ նա ասաց, որ այս օրվանից սկսած Թուրքիայում ոչինչ նույնը չի լինի։
Տարիներ անց պատմաբաններն այս պահը բնորոշեցին որպես թուրքական քաղաքականության մեջ նոր դարաշրջանի սկիզբ։
Օգոստոսի 16-ին ԱԶ կուսակցության հիմնադիրների խորհրդի նիստում Էրդողանը միաձայն ընտրվեց նախագահ։ Այսպիսով սկսվեց կուսակցության քաղաքական ուղին, որը՝ ընտրական հաջորդական հաղթանակների շնորհիվ, տվեց չորս վարչապետ և երկու նախագահ։
Հիմնադրումից ընդամենը 15 ամիս անց՝ 2002 թվականի նոյեմբերի 3-ին կայացած համընդհանուր ընտրություններին ԱԶ կուսակցությունը մասնակցեց «Միակուսակցական կառավարություն՝ պատրաստ աշխատանքի» կարգախոսով։
Թեև Էրդողանը քաղաքական արգելքի պատճառով չէր կարող առաջադրվել, կուսակցությունը, ստանալով ձայների 34,28%-ը, դարձավ ամենախոշորը՝ հիմք ստեղծելով Աբդուլլահ Գյուլի գլխավորությամբ 58-րդ կառավարության ձևավորման համար։
Քաղաքական ուղու հիմքի նախապատրաստում
Սահմանադրության 76-րդ հոդվածում կատարված փոփոխությունը վերացրեց այն դրույթը, որը իրավական խոչընդոտ էր հանդիսանում Էրդողանի թեկնածության համար․ այդ ժամանակ կուսակցության ղեկավարը հանդիսացող Էրդողանը 2003 թվականի մարտի 9-ին Սիիրթում անցկացված լրացուցիչ ընտրությունների արդյունքում ընտրվեց խորհրդարանի պատգամավոր և մուտք գործեց Թուրքիայի Մեծ ազգային ժողով։
Աբդուլլահ Գյուլի գլխավորած կառավարության հրաժարականից հետո այդ ժամանակվա նախագահ Ահմեդ Նեջդեթ Սեզերը Էրդողանին հանձնարարեց կառավարություն ձևավորել։ Էրդողանը վարչապետ դարձավ 2003 թվականի մարտի 15-ին՝ ձևավորելով 59-րդ կառավարությունը։
Նոր ընտրություններ, նոր հաղթանակներ
Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը (AKP ) Էրդողանի վարչապետության օրոք իր առաջին ընտրական փորձությանը բախվեց 2004 թվականի տեղական ընտրություններում։
Այն հանդես եկավ որպես ամենամեծ կուսակցություն՝ ստանալով ձայների 41,7%-ը և նվաճելով քաղաքապետի 1762 պաշտոն՝ 1750-ը՝ համայնքային և 12-ը՝ մետրոպոլիսային մակարդակում։
Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը (ԱԶԿ) պահպանեց միակուսակցական իշխանությունը՝ 2007 թվականի համընդհանուր ընտրություններում ավելացնելով իր ձայների մասնաբաժինը մինչև 46,58%, ինչպես նաև ապահովեց ձայների ամենաբարձր ցուցանիշը 2009 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում։
2010 թվականի հանրաքվե
Արդարություն և զարգացում կուսակցության (ԱԶԿ) քաղաքական կարևոր փորձություններից մեկը 2010 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեն էր, որն անցկացվեց 1980 թվականի սեպտեմբերի 12-ի ռազմական հեղաշրջման 30-ամյակի կապակցությամբ։
Փոփոխությունները հաստատվեցին ձայների 57,88%-ով։
Համաժողովրդական քվեարկությամբ ընտրված առաջին նախագահը
Աբդուլլահ Գյուլի պաշտոնավարման ժամկետի ավարտից հետո՝ 2014 թվականի օգոստոսի 10-ին, Էրդողանը դարձավ Թուրքիայի 12-րդ նախագահը՝ ստանալով ձայների 51,79%-ը և դառնալով երկրի առաջին նախագահը, որն ընտրվել է ուղղակի համաժողովրդական քվեարկությամբ։
Հուլիսի 15-ի հեղաշրջման փորձը և «Ժողովրդի դաշինքի» ձևավորումը
2016 թվականի հուլիսի 15-ին «Ֆեթուլլահական ահաբեկչական կազմակերպության» (ՖԵԹՕ) կողմից իրականացված հեղաշրջման փորձը կանխվեց, երբ քաղաքացիները, արձագանքելով Էրդողանի կոչին, դուրս եկան հրապարակներ ու օդանավակայաններ և դիմադրություն ցույց տվեցին տանկերին. դա երկրի պատմության մեջ հեղաշրջման ամենաարյունալի փորձերից մեկն էր։
Հեղաշրջման փորձից հետո «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (ԱԶԿ) և Ազգայնական շարժում կուսակցության (ԱՇԿ) միջև դրսևորված համերաշխությունը հիմք դրեց «Ժողովրդի դաշինքին»։
2018 թվականի հունիսի ընտրություններ
ԱԶ կուսակցության և ԱՇԿ-ն կողմից ձևավորված «Ժողովրդական դաշինքը» 2018 թվականի հունիսի 24-ի ընտրություններում բախվեց իր առաջին ընտրական փորձությանը։
Հունիսի 24-ին ընտրողները մասնակցեցին ընտրություններին՝ առաջին անգամ նույն օրը ընտրելով թե՛ նախագահին, թե՛ խորհրդարանի անդամներին։
Էրդողանը նախագահ ընտրվեց՝ ստանալով ձայների 52,59%-ը՝ դառնալով նախագահական կառավարման համակարգի պայմաններում ընտրված առաջին նախագահը։ Միաժամանակ, ԱԶ կուսակցությունը խորհրդարանական ընտրություններում ստացավ ձայների 42,56%-ը՝ 13-րդ անգամ անընդմեջ մնալով ամենամեծ կուսակցությունը։
Արդարություն և զարգացում կուսակցությունը (ԱԶԿ) անցկացրեց իր 6-րդ հերթական մեծ համագումարը
2018 թվականի օգոստոսի 18-ին կայացած «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության (ԱԶԿ) 6-րդ հերթական մեծ համագումարում Էրդողանը միաձայն վերընտրվեց կուսակցության նախագահ՝ ստանալով բոլոր 1380 վավեր ձայները։
2023 թվականի մայիսի նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ
2023 թվականի մարտի 10-ին Էրդողանը ստորագրեց Սահմանադրության 116-րդ հոդվածի համաձայն նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները ժամկետից շուտ անցկացնելու մասին որոշում՝ դրանց անցկացման օրը հունիսից տեղափոխելով մայիսի 14-ը։
Մայիսի 14-ին կայացած նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններում «Ժողովրդական դաշինքի» թեկնածու Էրդողանը ստացավ ձայների 49,52%-ը՝ չկարողանալով հաղթահարել առաջին փուլում հաղթելու համար անհրաժեշտ 50%-ի շեմը։ Մինչդեռ ԱԶ կուսակցությունը ստացավ ձայների 35,62%-ը և խորհրդարանում ապահովեց 268 տեղ։
Մայիսի 28-ին կայացած երկրորդ փուլում Էրդողանը հաղթեց նախագահական ընտրություններում՝ ստանալով ձայների 52,18%-ը։
Հիմնադրումից ի վեր յուրաքանչյուր համընդհանուր ընտրության արդյունքում որպես խոշորագույն կուսակցություն հանդես եկած ԱԶ կուսակցությունը պահպանում է Թուրքիայի՝ 1946 թվականին սկիզբ առած բազմակուսակցական շրջանում անընդմեջ կառավարման ամենաերկարատև ժամանակահատվածի ռեկորդը։
Առանց ահաբեկչության Թուրքիայի կերտման գործընթացը
Զգալի առաջընթաց է արձանագրվել «առանց ահաբեկչության Թուրքիա» նպատակին հասնելու ուղղությամբ, որը նախաձեռնել էր Ազգային Շարժում կուսակցության առաջնորդ Դևլեթ Բահչելին 2024 թվականի հոկտեմբերի 22-ին և որին աջակցություն էր հայտնել նախագահ Էրդողանը։
Գործընթացի շրջանակներում խորհրդարանում ստեղծվեց Ազգային համերաշխության, եղբայրության և ժողովրդավարության հանձնաժողով՝ Թուրքիայի օրակարգից ահաբեկչությունը վերացնելու, սոցիալական համախմբվածությունն ամրապնդելու, ազգային միասնությունն ու համերաշխությունը համախմբելու, ինչպես նաև ազատությունները, ժողովրդավարությունն ու օրենքի գերակայությունը խթանելու նպատակով։
Ազգային համերաշխության, եղբայրության և ժողովրդավարության հանձնաժողովի զեկույցը դրվել է քվեարկության 2026 թվականի փետրվարի 18-ին կայացած 21-րդ նիստում և ընդունվել որակյալ մեծամասնությամբ։
Առանց ահաբեկչության Թուրքիայի կերտման գործընթացի շրջանակներում՝ 2026 թվականի օգոստոսի 5-ին Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողով է ներկայացվել Ազգային համերաշխության և սոցիալական ինտեգրման ամրապնդման մասին օրինագիծը։
Առաջարկը կարգավորում է հետաքննությունների, քրեական հետապնդումների և պատիժների կասեցման, ինչպես նաև այլ միջոցառումների հետ կապված ընթացակարգերը՝ այն դեպքում, երբ անվտանգության մարմինները հաստատում են PKK/KCK-ի և դրանց առնչվող ահաբեկչական կազմակերպությունների փաստացի ներկայության դադարեցումը և նրանց կողմից զենքն ու զինամթերքը հանձնելը, ինչը հետագայում հաստատվում է Ազգային անվտանգության խորհրդի կողմից՝ «Պաշտոնական տեղեկագրում» հրապարակվելիք որոշման միջոցով։
Առաջարկն ընդունվել է խորհրդարանի արդարադատության հանձնաժողովի կողմից օգոստոսի 8-ին և օրենքի ուժ է ստացել Գլխավոր ասամբլեայում օգոստոսի 10-ին՝ 467 կողմ, 87 դեմ, 7 ձեռնպահ և 2 կրկնակի ձայնով։
