Չեղարկված չվերթներ, ուշացած ուղևորություններ և լայնածավալ անորոշություն. Մերձավոր Արևելքում պատերազմը մեծ ստվեր է գցում այն տարածաշրջանի զբոսաշրջային հեռանկարների վրա, որը դարձել է ամբողջ աշխարհի ճանապարհորդների սիրելի վայր։
«Իմ վերջին զբոսաշրջիկների խումբը մեկնել է երեք օր առաջ, և մարտ ամսվա համար նախատեսված մյուս բոլոր խմբերը չեղարկվել են», - ասել է Նազիհ Ռավաշդեն, Հյուսիսային Հորդանանի Իրբիդի մոտ գտնվող էքսկուրսավարը։
«Սա բարձր սեզոնի սկիզբն է։ Սա աղետ է»։
«Այնուամենայնիվ, Հորդանանում խնդիրներ չկան։ Այստեղ լիովին անվտանգ է»։
Աշխարհի տուրօպերատորները շտապում են լուծումներ գտնել տարածաշրջանում մնացած կամ այնտեղ ճանապարհորդելու ծրագրեր ունեցող հաճախորդների համար։
«Առաջնահերթությունն այն է, որ արդեն այնտեղ գտնվողները տուն վերադառնան», - ասաց ֆրանսիական Comptoir des Voyages տուրօպերատորի ղեկավար Ալեն Կապեստանը։
Կապեստանը նշեց, որ պատերազմը ազդում է նաև աշխարհի այլ մասեր մեկնող հաճախորդների վրա, քանի որ Պարսից ծոցի տարածաշրջանում են գտնվում Դուբայի, Աբու Դաբիի և Դոհայի նման խոշոր ավիահանգույցները։
Այլ ընկերությունների նման, Գերմանիայում գործող որոշ տուրօպերատորներ, այդ թվում՝ Alltours-ը, Dertour-ը և Schauinsland-Reisen-ը, հայտարարել են, որ կհոգան տարածաշրջանում մնացած հաճախորդների համար լրացուցիչ կացության ծախսերը։ Այս ընկերությունները նաև չեղարկել են Արաբական Միացյալ Էմիրություններ և Օման կատարվող ուղևորությունները մինչև առնվազն մարտի 7-ը։
Շվեյցարական MSC Cruises զբոսաշրջային ընկերությունը, որի նավը մնացել է Դուբայում, հայտարարել է, որ կուղարկի հինգ չարտերային ինքնաթիռ՝ մոտ 1000 ուղևոր տարհանելու համար։
Ընկերությունը հայտարարել է, որ ուղևորներին սպասվում է տարհանել տարածքից մինչև ուրբաթ, սակայն չի մանրամասնել թռիչքների ուղղությունները կամ հանգստացողների ազգությունները։
Բրիտանական զբոսաշրջային արդյունաբերության ասոցիացիան՝ ABTA-ն, հայտարարել է, որ գործակալությունները հաճախորդներ չեն ուղարկի տարածաշրջան, քանի դեռ Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարությունը նախազգուշացում է տվել բոլոր ոչ էական ուղևորություններից խուսափելու համար։
Այն հաճախորդները, որոնց արձակուրդները չեղարկվել են վերջին օրերին, կկարողանան վերամրագրել կամ ստանալ փոխհատուցում։
Տնտեսական ազդեցություն
Պատերազմը խաթարում է տարածաշրջանի ծաղկող ոլորտը։
ՄԱԿ-ի զբոսաշրջության տվյալների համաձայն՝ 2025 թվականին Մերձավոր Արևելք է այցելել մոտ 100 միլիոն զբոսաշրջիկ, ինչը կազմում է ամբողջ աշխարհում գրանցված բոլոր միջազգային զբոսաշրջիկների մոտ 7%-ը։ Այս ցուցանիշը տարեկան 3% աճ է և համավարակից առաջ ընկած ժամանակահատվածի համեմատ՝ 39% աճ։
Տարբեր ուղղություններով տարբերվելով՝ եվրոպացիները կազմում են այցելուների մեծամասնությունը, որին հաջորդում են Հարավային Ասիայից, Ամերիկայից և Մերձավոր Արևելքի այլ երկրներից ժամանած զբոսաշրջիկները։
Օրինակ՝ 2025 թվականին Դուբայ այցելողների մոտ 26%-ը եղել է մոտակա շուկաներից։
Այս համատեքստում վերլուծաբանները զգուշացնում են, որ տարածաշրջան զբոսաշրջային հոսքերի նվազումը ավելի ծանր տնտեսական հարված կհասցնի, քան անցյալում, քանի որ զբոսաշրջության բաժինը ՀՆԱ-ում և ոլորտում զբաղվածության մեջ աճում է։
Վերլուծաբանների գնահատականներով՝ Մերձավոր Արևելք այցելողների թիվը 2026 թվականին կարող է նվազել տարեկան 11-27%-ով՝ հակամարտության պատճառով. սա հակասում է դեկտեմբերյան գնահատականներում կանխատեսված 13% աճի սպասումներին։
Համապատասխանաբար, նախորդ սցենարի համեմատ, կանխատեսվում է 23-ից 38 միլիոնով պակաս միջազգային այցելուներ և զբոսաշրջության ծախսերի կորուստ՝ 34-ից 56 միլիարդ դոլարի սահմաններում։
«Զբոսաշրջիկները սկսել էին վերադառնալ COVID-ից և Ղազայի հակամարտությունից հետո», - ասաց հորդանանցի էքսկուրսավար Ռավաշդեն։
«Վերջին վեց ամիսների ընթացքում այստեղ զբոսաշրջության ոլորտում աշխատողները հույս ունեին։ Իսկ հիմա պատերազմ է։ Սա շատ ուժեղ կհարվածի տնտեսությանը»։
«Մենք ներկայումս նկատում ենք մեր գործընկերների կողմից նոր ամրագրումների հասկանալի դանդաղում, բայց մենք ակնկալում ենք, որ այն արագ կվերականգնվի, երբ ամեն ինչ վերադառնա նորմալ հունի, և ճանապարհորդները իրենց ավելի անվտանգ զգան», - ասաց Իբրահիմ Մոհամեդը, Middle East Travel Alliance-ի մարքեթինգի տնօրենը, որը ուղիղ տուրեր է առաջարկում ամերիկյան և բրիտանական օպերատորներին։
Նա լավատես է մնում. «Մերձավոր Արևելքը միշտ եղել է չափազանց դիմացկուն շուկա, և պահանջարկը միշտ արագ վերականգնվում է, երբ կայունությունը վերադառնում է»։
