Երեքշաբթի օրը Պակիստանի կառավարության երկու աղբյուրների հաղորդմամբ՝ ԱՄՆ-ն «պայմանական խնդրանք» է ներկայացրել Թեհրանի ուրանի հարստացման ծրագիրը դադարեցնելու վերջնաժամկետը 20 տարուց կրճատելու մինչև 10 տարի, եթե Թեհրանը հստակ երաշխիքներ տա, որ չի ձգտի միջուկային զենք մշակել։
Այս առաջարկը հնչում է այն ժամանակ, երբ Պակիստանը ակտիվացնում է իր անդրկուլիսյան դիվանագիտությունը՝ միջնորդելու Վաշինգտոնի և Թեհրանի միջև բարձր ռիսկային բանակցությունների երկրորդ փուլը, որը նպատակ ունի վերջ դնել Մերձավոր Արևելքում շաբաթներ տևած հակամարտությանը։
Բանակցություններին ծանոթ պակիստանցի բարձրաստիճան պաշտոնյայի խոսքով՝ Վաշինգտոնի գլխավոր նպատակը ուրանի հարստացման գործունեության երկարաժամկետ դադարեցումն է՝ պատժամիջոցների վերացման և իրանական ֆինանսական ակտիվների սառեցման դիմաց։
Անանուն մնալ ցանկացող աղբյուրը նշել է. «Վաշինգտոնի առաջնահերթությունը դեռևս Իրանի ուրանի հարստացման ծրագրի առնվազն 20 տարով կասեցումն է»։
Աղբյուրը հավելել է. «Այնուամենայնիվ, Վաշինգտոնը պայմանականորեն պատրաստակամություն է հայտնել մորատորիումի ժամկետը 20 տարուց կրճատել մինչև 10 տարի, եթե Թեհրանը որոշակի ամուր երաշխիքներ տրամադրի իր միջուկային զենքի վերաբերյալ»։
Իրանը, որը, ըստ լուրերի, առաջարկել է հնգամյա մորատորիում, դեռևս պաշտոնապես չի արձագանքել ԱՄՆ վերջին առաջարկին։
Պակիստանը միջնորդության կենտրոնում է
Դիվանագիտական նախաձեռնությունը հաջորդում է Պակիստանի բանակի շտաբի պետ, գեներալ Ասիմ Մունիրի անցյալ շաբաթ Իրան կատարած եռօրյա այցին: Մունիրը հանդիպել է ինչպես քաղաքացիական, այնպես էլ ռազմական ղեկավարների հետ՝ խորացնելով Իսլամաբադի միջնորդի դերը։
Մուները, որը, ըստ որոշ տեղեկությունների, մի քանի անգամ հանդիպել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ, անմիջականորեն մասնակցել է միջուկային հարցի շուրջ երկու կողմերի միջև առկա անջրպետը հաղթահարելու ջանքերին, որը բանակցային լուծման ամենամեծ խոչընդոտն է։
Պակիստանյան աղբյուրները հայտնել են, որ Վաշինգտոնը և Թեհրանը շարունակում են Իսլամաբադի միջոցով փոխանակել առաջարկներ և ուղերձներ՝ նպատակ ունենալով հասնել այն փուլին, որը նրանք նկարագրում են որպես «առավելագույն փոխըմբռնման» փուլ՝ նախքան պաշտոնական բանակցությունների վերսկսումը։
Բանակցությունների հաջորդ փուլը, ինչպես սպասվում է, տեղի կունենա Իսլամաբադում։
Հարստացված ուրանի և ստուգումների վերաբերյալ տարաձայնությունները մնում են
ԱՄՆ-ի այլ առաջարկների շարքում, Իրանի հարստացված ուրանի պաշարները պետք է փոխանցվեն 10 տարով, ցանկալի է՝ ԱՄՆ-ին կամ որևէ երրորդ երկրի։
Իրանը հրապարակավ մերժել է այս գաղափարը՝ հայտարարելով, որ չի հանձնի իր հարստացված ուրանը արտասահման։
Ռուսաստանը նախկինում առաջարկել էր Իրանի բարձր հարստացված ուրանը տեղափոխել որպես դիվանագիտական լուծման մաս, սակայն Վաշինգտոնը, ըստ տեղեկությունների, մերժել է այս առաջարկը։
Ասում են, որ Իրանը ունի ավելի քան 400 կիլոգրամ հարստացված ուրան և կարող է դադարեցնել իր միջուկային գործունեության մի մասը մինչև հինգ տարի ժամկետով։
Պակիստանյան աղբյուրները հայտնել են, որ Թեհրանը նաև սկզբունքորեն համաձայնել է իր միջուկային ծրագրի մոնիթորինգի առաջարկին, որը պետք է իրականացնեն չորս երկրներ՝ Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալության հետ համատեղ։
Այնուամենայնիվ, Վաշինգտոնը մինչ այժմ քիչ հետաքրքրություն է ցուցաբերել այս մեխանիզմի նկատմամբ։
Հորմուզի նեղուցում լարվածություն
Այս դիվանագիտական ջանքերը տեղի են ունենում շարունակական ռազմական և տնտեսական ճնշման ֆոնին։
Թեհրանը հայտարարել է, որ չի մասնակցի նոր բանակցություններին, եթե ԱՄՆ-ն չդադարեցնի իրանական նավահանգիստների «անօրինական» շրջափակումը։
Միևնույն ժամանակ, Վաշինգտոնը պահանջում է Հորմուզի նեղուցի լիակատար վերաբացումը, որը համաշխարհային նավթի կարևորագույն երթուղի է և գործնականում փակ է ԱՄՆ-ի կողմից Իսրայելի հետ Իրանի վրա հարձակումը սկսելուց ի վեր՝ փետրվարի 28-ին։
Իրանը կարճ ժամանակով վերաբացել է նեղուցը ուրբաթ օրը, բայց կրկին փակել է այն բանից հետո, երբ Թրամփը հայտարարել է, որ շրջափակումը շարունակվելու է։
Կիրակի օրը ԱՄՆ ուժերը կրակ են բացել և բռնագրավել իրանական բեռնատար նավ՝ էլ ավելի սրելով լարվածությունը։
Չնայած դրան, պակիստանցի պաշտոնյաները նշում են, որ երկու կողմերն էլ հասկանում են, որ հակամարտության շարունակությունը միայն կխորացնի ճգնաժամը։
Աղբյուրը նշել է. «Երկու կողմերն էլ գիտակցում են, որ պատերազմը միայն կբարդացնի այս արդեն իսկ բարդ խնդիրը։ Ուստի մենք հույս ունենք, որ նրանք կհամաձայնվեն միջին դիրքորոշման շուրջ»։
