Բաց ծովի մասին պատմական համաձայնագիրը, որը պաշտոնապես հայտնի է որպես Ազգային իրավասության սահմաններից դուրս գտնվող ծովային տարածքներում ծովային կենսաբանական բազմազանության պահպանման և կայուն օգտագործման մասին համաձայնագիր (BBNJ), ուժի մեջ կմտնի շաբաթ օրը՝ հունվարի 17-ին՝ անհրաժեշտ 60 վավերացումները ստանալուց հետո, ինչը նշանակալի քայլ է միջազգային ջրերում ծովային կենսաբազմազանության պահպանման ուղղությամբ։

ՄԱԿ-ի կողմից 2023 թվականին ընդունված համաձայնագիրը սահմանում է բաց ծովում պահպանվող տարածքներ ստեղծելու իրավական շրջանակ և պարտադրում է շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատումներ այն գործունեության համար, որը կարող է վնաս հասցնել զգայուն ծովային էկոհամակարգերին։

Մինչ օրս բաց ծովի պահպանության միջոցառումները, որոնք կազմում են օվկիանոսների մոտավորապես երկու երրորդը, բայց չունեն համապարփակ իրավական պաշտպանություն, հիմնականում սահմանափակվել են ազգային և ափամերձ ջրերով։

Թուրքիան համաձայնագրի կողմ է

Համաձայն Ծովային պահպանության ինստիտուտի Ծովային պահպանության ատլասի՝ աշխարհում մոտավորապես 16,600 ծովային պահպանվող տարածքներ են զբաղեցնում օվկիանոսների 9.6%-ը, սակայն դրանցից միայն 3.2%-ն է գտնվում բարձր կամ լրիվ պաշտպանության տակ՝ խիստ սահմանափակումներով այնպիսի գործունեության վրա, ինչպիսին է ձկնորսությունը։

«Անադոլու» գործակալության հետ զրույցում Թուրքիայի ծովային հետազոտությունների հիմնադրամի (TÜDAV) նախագահ Բայրամ Օզթուրքը համաձայնագիրը որակել է որպես համաշխարհային օվկիանոսի պահպանման համար կարևոր քայլ։

Օզթուրքը շեշտեց, որ ծովային պահպանվող տարածքները չեն արգելում ձկնորսությունը բոլոր միջազգային ջրերում, այլ ստեղծում են ամուր իրավական շրջանակ՝ բոլոր գործունեությունը կարգավորելու համար, այդ թվում՝ նշանակված պահպանվող տարածքներում լիակատար արգելքների իրականացումը։

Օզթուրքը նաև նշել է, որ BBNJ համաձայնագրի արդյունավետ իրականացումը կարող է զգալիորեն պաշտպանել ծովային կենսաբազմազանությունը և փակել օվկիանոսների կառավարման ոլորտում առկա հիմնական բացթողումները։

Բուրսայի տեխնիկական համալսարանի ծովային ուսումնասիրությունների ֆակուլտետի ներկայացուցիչ Լևենտ Բիլգիլին նշել է, որ համաձայնագիրը պահանջելու է, որ մասնակից պետությունների դրոշներով նավարկող և միջազգային ջրերում գործունեություն ծավալող նավերը համապատասխանեն պատասխանատվության և էկոհամակարգի պաշտպանության ավելի բարձր չափանիշների։

ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության համաժողովը (COP31), որը նախատեսված է նոյեմբերին, տեղի կունենա Թուրքիայի Միջերկրական ծովի ափին գտնվող Անթալիայում, իսկ առաջնորդների գագաթնաժողովը նախատեսված է Ստամբուլում։

Բիլգիլին «Անադոլու» գործակալությանը հայտնել է, որ Թուրքիայի ակտիվ մասնակցությունը BBNJ համաձայնագրին՝ որպես գործընթացի կողմ, ամրապնդում է նրա դիրքերը COP31-ը հյուրընկալելու համար, որտեղ, ինչպես սպասվում է, օվկիանոս-կլիմա կապը կլինի քննարկման հիմնական թեման։