Թուրքիան օրենք է ընդունել 15 տարեկանից փոքր երեխաների կողմից սոցիալական ցանցերի օգտագործումը կարգավորելու համար։
Ապրիլի 23-ին Մեծ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված այս օրենքն արգելում է 15 տարեկանից փոքր երեխաներին հաշիվներ բացել սոցիալական ցանցերում և պարտադրում է ինտերնետ մատակարարներից հստակ ծնողական վերահսկողություն, ներառյալ օգտագործման ժամանակի մոնիթորինգը և գրանցման համար համաձայնություն ստանալը։
Օրենքի համաձայն, հարթակները պետք է անհապաղ արձագանքեն բողոքներին և միջոցներ ձեռնարկեն մոլորեցնող գովազդի դեմ։ Հակառակ դեպքում այս խախտումները կարող են հանգեցնել պատժամիջոցների, այդ թվում՝ գովազդի արգելքների կամ թողունակության սահմանափակումների։
Թվային խաղային հարթակները պարտավոր են նաև ներդնել տարիքային սահմանափակումներ։ Օրենքն ուժի մեջ կմտնի Պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակվելուց վեց ամիս անց։։
Der Spiegel-ի դիլեման
Այն ձևը, որով լրատվամիջոցները թեման ներկայացնում են իրենց ընթերցողներին՝ օգտագործելով մեկնաբանության որոշակի շրջանակներ, զգալիորեն ազդում է հակառակ տեսակետների ընկալման վրա։
Լրատվամիջոցների կազմակերպությունները լայնորեն օգտագործում են այս մեթոդը՝ ձևավորելու ընկալումները և ազդելու այն բանի վրա, թե ինչպես են մարդիկ մտածում որոշակի խնդրի մասին։
Չնայած մեդիա ընկերությունները մեծ մասամբ գիտակցում են, որ այս գործելակերպը անբարոյական է և հակասում է մեդիա տեսությանը, նրանք չեն հրաժարվում իրենց եռանդուն մոտեցումից՝ բովանդակությունը որոշակի ձևով ներկայացնելու հարցում։
Եվրոպական մեդիա ընկերությունները մշտապես ներկայացնում են դրա հատկապես ցայտուն օրինակներ, երբ խոսքը վերաբերում է Թուրքիային։
Այն ձևը, որով Der Spiegel-ը ներկայացնում է գործող իրավական կարգավորումները, դրա վառ օրինակ է։
Der Spiegel-ի լրագրողական արձագանքը նույն տեսակի կարգավորումներին, անկախ նրանից՝ դրանք նախատեսված են Եվրամիության (ԵՄ) կողմից, թե իրականացվում են Թուրքիայի կողմից, տրամագծորեն հակառակն է։
Պարզապես սա հակասություն անվանելը կոպիտ չափազանց պարզեցում է, քանի որ կա ակնհայտ կողմնակալություն։
Մինչ Der Spiegel-ը ԵՄ կարգավորումը այս հարցում նկարագրում է որպես «պաշտպանություն և կարգավորում», այն Թուրքիայի նմանատիպ միջոցառումը ներկայացնում է որպես «վիճահարույց արգելք և հսկողություն»։
Սա բացահայտում է ակնհայտ անհամապատասխանություն բոլոր առումներով։
DW Turkish-ին ուղղված քննադատություններ
DW Turkish-ի կողմից այս իրավական կարգավորման ներկայացումը նույնպես պարունակում է որոշակի աղավաղում։
Սկզբում չեզոք լրատվական տեքստ թվացող հոդվածում շատ տեղերում հանդիպում են այնպիսի արտահայտություններ, ինչպիսիք են՝ «կան մտավախություններ, որ այս արգելքը կարող է ազդել նաև մեծահասակների վրա» կամ «կան մտահոգություններ, որ հավելվածը կարող է իրականում թիրախավորել չափահաս օգտատերերին»։
Սա ընթերցողի համար ստեղծում է մեկնաբանության բացասական շրջանակ։
Այս մոտեցումը հակասում է ինչպես լրագրողական սկզբունքներին, այնպես էլ ընթերցողներին բազմակարծիք ձևով բովանդակություն տրամադրելու նպատակին։
VPN-ների՝ որպես «Թուրքիայի նման ինտերնետային սահմանափակումներ ունեցող երկրներում գրաքննությունը շրջանցելու համար օգտագործվող ծրագրային ապահովում» պատկերումը նույնպես քննադատվում է աղավաղված տեսակետ արտացոլելու համար։
2020 թվականին DW Turkish-ը նմանատիպ դիրքորոշում ընդունեց՝ բացասաբար ներկայացնելով Թուրքիայի սոցիալական ցանցերի կարգավորումները։
Այն ժամանակ պնդում էին, որ նման կարգավորումներ հնարավոր են «Գերմանիայի նման բարձր իրավական չափանիշներ ունեցող երկրներում», սակայն «բռնության ռիսկը բարձր է ավտոկրատական պետություններում»։
Չնայած այս դիրքորոշումն այսօր, կարծես, մեղմացել է, այն դեռևս նկատելի է։
Լուծումների որոնում
Ոչ միայն Թուրքիան, այլև աշխարհի շատ երկրներ փնտրում են լուծումներ՝ երեխաներին սոցիալական ցանցերի հետ կապված ռիսկերից պաշտպանելու համար։
Շատ կառավարություններ միջոցներ են ձեռնարկում 15 տարեկանից փոքր երեխաների համար սոցիալական ցանցերի հասանելիությունը սահմանափակելու համար։
Սա պայմանավորված է ուշադրության դեֆիցիտի, ծաղրի, մոտիվացիայի կորստի, զենքի գովաբանման և արմատականացման նման աճող խնդիրներով, որոնք բոլորն էլ ավելի ակնառու են դարձել թվայնացման գործընթացում։
Այս հարցը աշխարհում ամենաշատ քննարկվող թեմաներից մեկն է։
Ավստրալիան առաջին երկիրն էր, որը կիրառեց նման օրենք՝ մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերը սահմանափակելով 16 տարեկանից փոքր անձանց համար TikTok, Instagram, Snapchat, X և Facebook նման հարթակների հասանելիությունը։
Ֆրանսիան նույնպես նմանատիպ քայլեր է ձեռնարկել՝ Սենատի կողմից համապատասխան օրենքն ընդունվել է։ Մի շարք ասիական երկրներ նույնպես ունեն նմանատիպ կանոնակարգեր։
Դանիան և Նորվեգիան աշխատում են համապատասխանաբար 15 և 16 տարեկանից փոքր անձանց համար սոցիալական ցանցերի արգելքի վրա: Նորվեգիայի վարչապետ Յոնաս Գար Ստորեն հայտարարել է, որ համապատասխան օրինագիծը խորհրդարան կներկայացվի այս տարվա վերջին։
Քննարկումները շարունակվում են նաև Մեծ Բրիտանիայում: Վարչապետ Քեյր Սթարմերն ընդգծել է, որ գործող կանոնակարգերը բավարար չեն երեխաներին ինտերնետի վնասակար ազդեցությունից պաշտպանելու համար։
Հունաստանը հայտարարել է, որ 2027 թվականի հունվարի 1-ից կարգելի սոցիալական ցանցերի օգտագործումը 15 տարեկանից փոքր անձանց համար։
ԵՄ մակարդակով հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը հայտարարել է, որ նոր «թվային տարիքի ստուգման հավելվածը» տեխնիկապես պատրաստ է և շուտով կներդրվի: Սա ցույց է տալիս, որ այս ոլորտում արդեն իսկ լայն կոնսենսուս կա։
Չնայած նրանց տարբեր մոտեցումներին, պարզ է, որ շատ պետություններ բախվում են ընդհանուր մարտահրավերի՝ երեխաներին պաշտպանել ավելի ու ավելի թվային աշխարհում։
Այս նոր կանոնակարգով Թուրքիան նպատակ ունի մասնակցել այս համաշխարհային զարգացմանը և պաշտպանել երեխաներին թվային ցանցերի բացասական ազդեցությունից։
Այս հոդվածն առաջին անգամ հրապարակվել է TRT DEUTSCH-ում։
