ԱՄՆ դեմոկրատ օրենսդիրները կոչ են անում նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմին վերականգնել ծրագիրը, որը հետևում էր հազարավոր ուկրաինացի երեխաների «առևանգմանը» Ռուսաստանի կողմից, և կիրառել պատժամիջոցներ՝ պատասխանատուներին պատժելու համար մարդու իրավունքների խախտման համար։
Հանրապետական նախագահ Թրամփի վարչակազմը, որը կրճատում է ԱՄՆ կառավարության ծրագրերի լայն շրջանակը և մեծ մասամբ օտարերկրյա օգնությունը, դադարեցրել է Յեյլի համալսարանի Մարդասիրական հետազոտությունների լաբորատորիայի (Yale HRL) ղեկավարած պետական ֆինանսավորմամբ նախաձեռնությունը, որը հետևում էր Ուկրաինայից երեխաների զանգվածային արտաքսմանը, նշում են օրենսդիրները։
Այդ որոշումը նշանակում է, որ հետազոտողները կորցրել են մուտքը մեծածավալ տեղեկատվության, ներառյալ արբանյակային պատկերները և այլ տվյալներ, որոնք վերաբերում են Ուկրաինայից տեղափոխված մոտ 30,000 երեխաներին։
«Մենք հիմքեր ունենք հավատալու, որ տվյալների պահոցից ստացված տվյալները մշտապես ջնջվել են։ Եթե դա ճիշտ է, ապա դա կունենա կործանարար հետևանքներ»,- ասվում է Օհայոյի ներկայացուցիչ Գրեգ Լանդսմանի գլխավորած դեմոկրատ օրենսդիրների նամակում, որը հասցեագրված է պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյին և գանձապետարանի քարտուղար Սքոթ Բեսենթին։ Նամակը, որը տեսել է Reuters-ը, նախատեսվում է ուղարկել չորեքշաբթի։
Թրամփի ծրագրի դադարեցման և նամակի մասին առաջինը հաղորդել է The Washington Post-ը։ Այն հրապարակվել է նույն օրը, երբ Թրամփը հեռախոսազրույց է ունեցել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, որի ընթացքում Ռուսաստանը հրաժարվել է համաձայնվել 30-օրյա ռազմական գործողությունների դադարեցմանը։
Պետդեպարտամենտը և գանձապետարանը անմիջապես չեն արձագանքել մեկնաբանությունների հարցումներին։
Ծրագրին ծանոթ անձը նշել է, որ Պետդեպարտամենտի պայմանագրի դադարեցումը Yale HRL-ի հետ հանգեցրել է 26 միլիոն դոլար արժողությամբ ռազմական հանցագործությունների ապացույցների ջնջմանը, ինչը կարող էր պաշտպանել Պուտինին։
«Նրանք վերցրեցին ԱՄՆ հարկատուների 26 միլիոն դոլարը, որը նախատեսված էր ռազմական հանցագործությունների տվյալների համար, և այն ոչնչացրեցին, ներառյալ երեխաների վերաբերյալ բոլոր փաստաթղթերը»,- ասել է աղբյուրը։
«Եթե ցանկանում էիք պաշտպանել նախագահ Պուտինին դատական հետապնդումից, ապա պետք է ոչնչացնեիք այդ տվյալները։ Եվ նրանք դա արեցին։ Դա վերջին տարբերակն էր, որը կարող էր ընդունվել դատարանում՝ բոլոր մետատվյալներով»,- հավելել է աղբյուրը։
«Անհանդուրժելի, բացահայտ խախտումներ»
Ներկայացուցիչների պալատի անդամների նամակը նաև կոչ է անում Թրամփի վարչակազմին պատժամիջոցներ կիրառել Ռուսաստանի և նրա դաշնակից Բելառուսի այն պաշտոնյաների նկատմամբ, ովքեր ներգրավված են երեխաների տեղափոխման գործում։
«Միջազգային իրավունքի ներքո երեխաների իրավունքների այս բացահայտ խախտումները պահանջում են հետևանքներ»,- ասվում է նամակում։
Նամակում նաև նշվում է, որ Yale HRL-ն այլևս չունի մուտք արբանյակային պատկերներին, որոնք անհրաժեշտ են առևանգված երեխաների տեղաշարժերը հետևելու համար։
«Մեր կառավարությունը տրամադրում է կարևոր ծառայություն՝ առանց Ուկրաինային զենք կամ գումար փոխանցելու, հանուն այս երեխաներին փրկելու վեհ նպատակի։ Մենք պետք է անհապաղ վերսկսենք աշխատանքը՝ օգնելու Ուկրաինային վերադարձնել այս երեխաներին տուն»,- ասվում է օրենսդիրների նամակում։
Ուկրաինան հայտարարել է, որ տասնյակ հազարավոր երեխաների «առևանգումները», որոնք տեղափոխվել են Ռուսաստան կամ ռուսական օկուպացված տարածքներ առանց ընտանիքի կամ խնամակալների համաձայնության, հանդիսանում են ռազմական հանցագործություն, որը համապատասխանում է ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի ցեղասպանության սահմանմանը։
Ռուսաստանը հայտարարել է, որ մարդկանց տարհանում է կամավոր կերպով՝ պաշտպանելու համար պատերազմական գոտուց խոցելի երեխաներին։
2023 թվականի մարտին Միջազգային քրեական դատարանը Ուկրաինացի երեխաների առևանգման հետ կապված ձերբակալման հրամաններ է տվել Լվովա-Բելովայի և Պուտինի նկատմամբ։ Ռուսաստանը դատապարտել է այդ հրամանները՝ անվանելով դրանք «վրդովեցուցիչ և անընդունելի»։
Եվրոպայի քրեական համագործակցության գործակալության՝ Eurojust-ի խոսնակը երեքշաբթի հայտնել է, որ Վաշինգտոնը դադարեցնում է Ուկրաինայի դեմ ագրեսիայի հանցագործության դատական հետապնդման միջազգային կենտրոնի աջակցությունը, որը հավաքում էր ապացույցներ Պուտինի և այլոց դեմ։
Eurojust-ում ԱՄՆ հատուկ դատախազ Ջեսիկա Քիմը կհեռանա ֆինանսավորման դադարեցման շրջանակներում։
