Իսրայելի խորհրդարանը պատրաստվում է քվեարկել մի օրինագծի շուրջ, որը մահապատիժը կդարձնի օկուպացված Արևմտյան ափում գտնվող պաղեստինցի բանտարկյալների համար հիմնական պատիժ։
Խորհրդարանը քննարկումները սկսել է երկուշաբթի օրը՝ գարնանային արձակուրդի մեկնարկից ընդամենը մի քանի օր առաջ։ Օրինագծի ընդունումը հաղթանակ կլինի Իտամար Բեն-Գվիրի՝ օրինագիծը ներկայացրած կրոնական կուսակցության առաջնորդի և Իսրայելի ծայրահեղ աջ ազգային անվտանգության նախարարի համար, որը կնշանավորի Իսրայելի ծայրահեղ աջերի կողմից իսրայելցիների դեմ հանցագործություններ կատարած պաղեստինցիների համար պատիժները խստացնելու տարիների ջանքերի գագաթնակետը։
Ընդդիմադիրները օրինագիծը բնութագրում են որպես «ռասիստական և դաժան»։ Օրենքը նախատեսում է, որ մահապատիժը կիրականացվի 30 օրվա ընթացքում, սակայն մարդու իրավունքների պաշտպանության խմբերը, ինչպես սպասվում է, կվիճարկեն այն Իսրայելի Գերագույն դատարանում։
Բեն-Գվիրը օրինագիծը տարածեց քվեարկության նախապատրաստման ընթացքում՝ իր ուսադիրին փոքրիկ օղակ կրելով։ Սա հստակ հղում էր օրինագծում նախատեսված մահապատժի մեթոդին։
Օրինագծի վերջնական քվեարկության համար հաստատվելուց հետո Բեն-Գվիրը հայտարարեց. «Աստծո օգնությամբ մենք լիովին կիրականացնենք այս օրենքը և կսպանենք մեր թշնամիներին», հավելելով, որ դա վերջին տարիներին խորհրդարանի կողմից հաստատված «ամենակարևոր օրենքն» է։
Բեն-Գվիրի կուսակցությունը կարևորագույն նշանակություն ունի Ցեղասպան Նեթանյահուի գլխավորած կոալիցիայի համար։
Ի՞նչ է պարունակում օրինագծը
Քննադատների թվում են իսրայելցիներն ու պաղեստինցիները, միջազգային մարդու իրավունքների խմբերը և Միավորված ազգերի կազմակերպությունը։ Ասում են, որ օրինագիծը մահապատիժը սահմանափակում է միայն պաղեստինցի բանտարկյալների համար՝ Իսրայելի դատական համակարգում հիերարխիա հաստատելով։
Օրինագիծը ռազմական դատարաններին պարտադրում է մահապատիժ կիրառել «ահաբեկչական գործողություն» կատեգորիայի ներքո իսրայելցու սպանության մեջ մեղավոր ճանաչվածների նկատմամբ։ Նման դատարանները դատում են միայն օկուպացված Արևմտյան ափում բնակվող պաղեստինցիներին, որոնք Իսրայելի քաղաքացիներ չեն։ Օրինագծում նշվում է, որ ռազմական դատարանները կարող են պատիժը փոխարինել ցմահ բանտարկությամբ «հատուկ հանգամանքներում»։
Իսրայելական դատարանները, որոնք դատում են Իսրայելի քաղաքացիներին, այդ թվում՝ Իսրայելի պաղեստինցի քաղաքացիներին, կարող են ընտրել ցմահ բանտարկության կամ մահապատժի միջև՝ Իսրայելի քաղաքացիներին և բնակիչներին վնասելու կամ «Իսրայել պետության գոյությունը ժխտելու» մտադրությամբ կատարված սպանության դեպքերում։
Իսրայելի ժողովրդավարության ինստիտուտի Ժողովրդավարական արժեքների և հաստատությունների կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Ամիխայ Քոհենը նշել է, որ սա խտրական պրակտիկա է։
«Սա կկիրառվի այն տարածքներում, որտեղ կան ռազմական դատարաններ, որոնք պաղեստինյան դատարաններ են։ Այն կկիրառվի նաև Իսրայելի դատարաններում, բայց միայն Իսրայելի գոյությունը խաթարելու մտադրությամբ կատարված ահաբեկչական գործողությունների համար։ Սա նշանակում է, որ հրեաները չեն դատվի այս օրենքով», - ասել է Քոհենը։
Օրինագծի քննադատություններ
Քոհենը հավելել է, որ միջազգային իրավունքի համաձայն՝ Իսրայելի խորհրդարանը չպետք է օրենքներ ընդունի օկուպացված Արևմտյան ափում, որը Իսրայելի ինքնիշխան տարածք չէ։ Նեթանյահուի ծայրահեղ աջ կոալիցիայի շատերը նպատակ ունեն օկուպացված Արևմտյան ափը միացնել Իսրայելին։
Խորհրդարանի ազգային անվտանգության կոմիտեի փաստաբանը նախորդ քննարկումների ժամանակ մի քանի մտահոգություններ է հայտնել՝ նշելով, որ օրինագիծը խախտում է միջազգային կոնվենցիաները՝ թույլ չտալով ներում։ Օրինագիծը սահմանում է, որ մահապատիժները պետք է ի կատար ածվեն դատավճռի կայացումից հետո 90 օրվա ընթացքում։
Չնայած Իսրայելը տեխնիկապես պահպանում է մահապատիժը իր օրենքներում որպես հնարավոր պատիժ ցեղասպանության, պատերազմական լրտեսության և որոշակի ահաբեկչական հանցագործությունների համար, երկիրը ոչ մեկին չի մահապատժի ենթարկել 1962 թվականին նացիստ ռազմական հանցագործ Ադոլֆ Այխմանից ի վեր։
Որոշ ընդդիմադիր օրենսդիրներ մտահոգված են, որ օրինագիծը կարող է վնասել պատանդների հետ կապված ապագա բանակցություններին։ Իսրայելը 2023 թվականի հոկտեմբերի հարձակման ժամանակ վերցված մոտ 250 պատանդի փոխանակել է հազարավոր պաղեստինցի բանտարկյալների հետ։
Իսրայելում տեղական իրավապաշտպան խումբը՝ «Խոշտանգումների դեմ հանրային կոմիտեն», նշում է, որ պետությունը ՄԱԿ-ում մշտապես քվեարկել է մահապատժի վերացման օգտին։
