Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը ներկայացրեց Գլոբալ Կառավարման Նախաձեռնությունը (ԳԿՆ) Շանհայի Համագործակցության Կազմակերպության (ՇՀԿ) վերջին գագաթնաժողովում՝ այն ներկայացնելով որպես արդար և ներառական միջազգային համագործակցության նոր շրջանակ։
ԳԿՆ-ն ներկայացվում է որպես Չինաստանի արտաքին քաղաքականության չորրորդ հիմնական սյունը՝ Գլոբալ Զարգացման Նախաձեռնությունից, Գլոբալ Անվտանգության Նախաձեռնությունից և Գլոբալ Քաղաքակրթական Նախաձեռնությունից հետո։
Գեոպոլիտիկ անորոշության և առկա ուժային կառույցների նկատմամբ վստահության անկման պայմաններում Չինաստանը ներկայացնում է ավելի արդար աշխարհի իր տեսլականը՝ նախաձեռնության ձևով։
ԳԿՆ-ն վերաիմաստավորում է միջազգային համագործակցության հիմքում դրված սկզբունքները։ Այս մոտեցման հիմքում ընկած են հինգ հիմնական գաղափարներ՝ ինքնիշխան հավասարություն, միջազգային իրավունքի հարգանք, իրական բազմակողմանիություն, մարդակենտրոն մոտեցում և գործնական արդյունքների ապահովում։
Չինաստանի Արտաքին գործերի նախարարության համաձայն՝ այս գաղափարները չեն նախատեսում փոխարինել առկա համակարգը, այլ նպատակ ունեն այն բարելավել՝ դարձնելով գլոբալ հաստատությունները ավելի ներկայացուցչական, արձագանքող և արդար։
ԳԿՆ-ն նպատակ ունի արդիականացնել աշխարհի ինստիտուցիոնալ համակարգը՝ այն հեռացնելով միակողմանիությունից և գաղափարական հակամարտություններից։
ԳԿՆ-ի ներդրումը արտացոլում է այն գիտակցումը, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված կարգը այլևս ի վիճակի չէ հաղթահարել ժամանակակից բարդ գլոբալ մարտահրավերները։
Կլիմայական ճգնաժամը, թվային կառավարման խնդիրները և տնտեսական անհավասարությունը պահանջում են համագործակցություն և բարեփոխումներ։ Չինաստանի ուղերձն այն է, որ ոչ մի երկիր չպետք է գերիշխի բարեփոխումների գործընթացում, և բոլոր պետությունները, անկախ իրենց չափից կամ հարստությունից, պետք է ունենան ձայն գլոբալ արդյունքների ձևավորման գործում։
ԳԿՆ-ի մեկնարկի ժամանակը նույնպես նշանակալի է։ 2025 թվականին լրանում է ՄԱԿ-ի 80-ամյակը, ինչը հնարավորություն է տալիս գլոբալ անդրադարձի։
ԳԿՆ-ի ի հայտ գալը ընդգծում է այն խորքային ճշմարտությունը, որ հետպատերազմյան հաստատությունները այլևս չեն համապատասխանում ժամանակակից պահանջներին։
ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, օրինակ, հաճախ պարալիզացվում է իր հինգ մշտական անդամների վետոյի իրավունքի պատճառով՝ խոչընդոտելով այնպիսի խոշոր հակամարտությունների լուծմանը, ինչպիսիք են Ռուսաստանի պատերազմը Ուկրաինայում և Իսրայելի գործողությունները Գազայում։
Այս իրավիճակը գլոբալ հիասթափություն է առաջացրել և վերակենդանացրել է բարեփոխումների կոչերը։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը վաղուց պնդում է, որ ՄԱԿ-ը պետք է զարգանա՝ դուրս գալով հիմնադիր ուժերի նեղ շրջանակից՝ նշելով, որ «աշխարհը հինգից մեծ է»։
Նրա քննադատությունը համահունչ է Չինաստանի ԳԿՆ-ին, որը նույնպես ձգտում է ստեղծել ավելի ներառական և ներկայացուցչական համակարգ։
Երբևէ գլոբալ տնտեսական համագործակցության առանցքը հանդիսացող Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) կորցրել է իր ազդեցությունը՝ մեծ տերությունների միջև վեճերի և առևտրային կանոնների թարմացման ձախողման պատճառով։
Մինչդեռ առանցքային զինաթափման պայմանագրերի, ինչպիսին է Միջին հեռահարության միջուկային ուժերի պայմանագիրը (INF), փլուզումը և չտարածման համաձայնագրերի խախտումը նոր սպառազինությունների մրցավազքի վախեր են առաջացրել։
Այս ամենի ֆոնին Չինաստանի ԳԿՆ-ն ձեռք է բերում արդիականություն՝ խթանելով նոր երկխոսություն և ընդհանուր անվտանգություն՝ որպես սառը պատերազմի ոճի մրցակցությունների այլընտրանք։
Քաղաքական խորհրդանիշներն էլ ակնհայտ են։ ԱՄՆ-ը շարունակում է նահանջել գլոբալ պարտավորություններից՝ նախագահ Դոնալդ Թրամփի «Ամերիկան առաջինը» քաղաքականության ներքո։
Մինչ Վաշինգտոնը նահանջում է, Պեկինը առաջ է գալիս։ ԳԿՆ-ն հաշվարկված պատասխան է գլոբալ առաջնորդության վակուումին, հատկապես այն հաստատություններում, որոնք ժամանակին ղեկավարվում էին արևմտյան տերությունների կողմից։
Նախաձեռնությունը «չի ձգտում ստեղծել այլընտրանքային համակարգ», այլ նպատակ ունի ուժեղացնել առկա գլոբալ կարգի մեխանիզմները՝ անդրադառնալով երեք հիմնական խնդիրների՝ Գլոբալ Հարավի թեր ներկայացվածությանը, ՄԱԿ-ի հեղինակության անկմանը և իրականացման անարդյունավետությանը։
Ուղերձն այն է, որ գլոբալ կառավարումը չի կարող մնալ ընտրյալների արտոնությունը, այլ պետք է զարգանա՝ արտացոլելով ներկայիս բազմաբևեռ իրականությունը։
