ՄԱԿ-ի փորձագետները լուրջ մտահոգություններ են բարձրացրել՝ վերաբերող ներկայացված տեղեկություններին, ըստ որոնց Հնդկաստանի իշխանությունները Ջամմու և Քաշմիրում մարդու իրավունքների հնարավոր խախտումներ են իրականացրել անցյալ ապրիլին Պահալգամում տեղի ունեցած հարձակման (որն алып է 54 զոհ) հետևանքով։

Փորձագետները նշել են, որ անհանգստացած են տարածաշրջանում կիրառված միջոցների մասշտաբով և հստակությամբ և զգուշացրել, որ՝ չնայած լուրջ անվտանգային սպառնալիքներին, Հնդկաստանը պարտավոր է պահպանել միջազգային մարդահավասարության ու մարդու իրավունքների նորմերը։

Պարզաբանմամբ հանդես գալով՝ փորձագետները ասել են. «Մենք հստակորեն դատապարտում ենք տուրիստական գոտու վրա կատարված այդ վայրագ ահաբեկչությունը և խոնարհ ենք զոհերի, նրանց ընտանիքների և Հնդկաստանի կառավարության հանդեպ։ Այնուամենայնիվ, բոլոր կառավարությունները պետք է ներմուծեն միջազգային մարդու իրավունքների օրենքը ահաբեկչության դեմ պայքարում»։

Հարձակման հաջորդ օրը հնդկական իշխանությունները լայնածավալ օպերացիաներ են սկսեցրել ամբողջ Ջամմու և Քաշմիրի տարածքում։

Փորձագետների տվյալներով՝ այդ օպերացիաների արդյունքում կալանավորվել և կարճատև կամ երկարատև կալանքի են ենթարկվել մոտ 2 800 մարդ, այդ թվում՝ լրագրողներ և մարդու իրավունքների ակտիվիստներ։

Անդամներին մի մասի նկատմամբ կիրառվել են «Հանրային անվտանգության մասին» (Public Safety Act) և «Անօրինական գործունեություն (կանխարգելման) մասին» (Unlawful Activities (Prevention) Act) օրենքները, որոնք թույլ են տալիս երկարատև պահում առանց մեղադրանքի կամ դատավարության և ըստ փորձագետների՝ պարունակում են ահաբեկչության լայն և հստակչություն չունեցող սահմանումներ։

Փորձագետները նաև ստացել են հաղորդումներ, ըստ որոնց որոշ կալանավորվածների նկատմամբ կիրառվել են տանջանքներ, նրանք պահվել են հեռախոսային կամ այլ կապի միջոցներից զրկված (incommunicado) և նրանցից մի քանիսին չեն տրամադրել իրավաբանական խորհրդատվության կամ հարազատների հետ շփվելու հնարավորություն։

«Մենք դատապարտում ենք զտված ձերբակալությունների և կալանքների, կալանավայրում աղմկահարույց մահերի, տանջանքների և այլ չարաշահումների, քարկոծումների և Քաշմիրի ու մուսուլման համայնքների նկատմամբ խտրական վերաբերմունքի մասին հաղորդումները», — հայտարարել են փորձագետները։

Փորձագետները նաև ընդգծել են պատժիչ բնույթի տների քանդումների, բռնի տեղահանությունների և անհիմն տեղաշարժման վերաբերյալ պատմություններ։

Ըստ հաղորդումների՝ այդ միջոցները հաճախ իրականացվել են նրանց ընտանիքների դեմ, ովքեր, ըստ իշխանությունների կամ տեղական հանրության ընկալումների, մերձ են ահաբեկիչներին, հաճախ առանց դատարանի հրամանների կամ պատշաճ ընթացակարգերի։

Փորձագետների հայտարարության մեջ նշվում է, որ նման գործողությունները «կազմակերպական պատժի են նման և հակասում են 2024 թ.–ի Հնդկաստանի Գերագույն Դատարանի վճռին, որը դատարանը համարեց, որ նման քանդումները հակաօրինական են և խախտում են կյանքի և մարդկային արժանապատվության իրավունքները, ինչի մեջ մտնում է նաև անհիմն տեղահանությունից պաշտպանվելու իրավունքը»։

Մեդիայի վրա սահմանափակումների մասով ևս ավելի շատ մտահոգություններ են բարձրացվել՝ հաղորդակցության ընդհատումների և մամուլի ազատության սահմանափակումների տրամաբանական տեսանկյունից։

Հաղորդում էտադված է, որ իշխանությունները դադարեցրել են մոբայլ ինտերնետի ծառայությունները և արգելափակել մոտ 8 000 սոցիալական ցանցի հաշիվներ, այդ թվում՝ լրագրողների և անկախ լրատվամիջոցների էջեր։

Փորձագետները նշել են, որ այսպիսի միջոցները համարժեք չեն արտահայտման, միավորման և խաղաղ հավաքների ազատությունների նկատմամբ՝ հանդիսանալով անհամաչափ սահմանափակումներ։

Հնդկաստանի պատասխանին ի պատասխան ազդեցությունները դուրս են զանգվածաբար Ջամմու և Քաշմիրից. փորձագետների տվյալներով՝ Ջամմիրի ուսանողներ, որոնք գտնվում են երկրի այլ մասերում, բախվել են հսկողության ու հետապնդումների՝ այն բանից հետո, երբ կառավարությունը հրահանգներ է հղել համալսարաններին՝ հավաքելու նրանց անձնական տվյալները։

Փորձագետները նաև հաղորդել են մուսուլմանների նկատմամբ ատելության խոսքի և բռնության incitement–ի աճի մասին, ինչը, համաձայն հաղորդագրությունների, սնուցվել է իշխող կուսակցության որոշ քաղաքական դեմքերից։

Ծանրություններ են նաև գրանցվել Գուջարաթում և Ասամում, որտեղ փորձագետները նշել են, որ հազարավոր մուսուլմանների տներ, մզկիթներ և ձեռնարկություններ են քանդվել կամ վնասվել։

Հայտարարությունը նաև նշում է, որ մոտ 1 900 մուսուլման և ռոհինգյան փախստականներ արտաքսվել են Բանգլադեշ և Մյանմա, հաճախ՝ առանց պատշաճ իրավական ընթացակարգերի։

Փորձագետները նշել են. «Այպիսի արտաքսումները խախտում են վերակառուցման արգելքի (non‑refoulement) միջազգային պարտավորությունը, որը منعարկում է մարդկանց վերադարձնել այն երկրներ, որտեղ նրանք կանգնած են հետապնդման, կյանքի կամայական զրկման, տանջանքի կամ այլ լուրջ վնասների վտանգի առջև»։

Խնդիրների շարունակականությունը և հաշվետվողականության կոչերը

Հայտարարության մեջ ընդգծվում է, որ այս մտահոգությունները փոխկապակցված են Ջամմու և Քաշմիրում արդեն երկար ժամանակ շարունակվող խախտումների ու միտումների հետ. փորձագետները մատնանշում են, որ մի շարք մարդու իրավունքների պաշտպաններ, այդ թվում՝ Իրֆան Մեհրաջը և Խուրրամ Պարվեզը, տարիներ շարունակ ըստ նրանց՝ անարդար բռնաճաշակներում են պահվել ուղեկցվող անվտանգության օրենքների հիման վրա։ Նրանք պահանջել են անհապաղ ազատ արձակել բոլոր նրանց, ովքեր անարդարակի են կալանավորվել։

«Մենք կոչ ենք անում անհապաղ եւ առանց պայմանների ազատ արձակել Ջամմու և Քաշմիրում ինքնիշխան կամայականությամբ կալանավորել բոլոր մարդկանց», — գրված է հայտարարությունում։

Փորձագետները կոչ են արել Հնդկաստանի կառավարությանը ապահովել, որ երկրի հակաահաբեկչական օրենքները և գործողությունները համապատասխանեն միջազգային մարդու իրավունքների չափանիշներին։ Նրանք պահանջում են անկախ հետաքննություններ բոլոր հայտնաբերված խախտումների վերաբերյալ և հաշվետվության մեխանիզմներ, այդ թվում՝ անհրաժեշտության դեպքում դատավարություններ և այլ իրավական միջոցներ։

Փորձագետները զգուշացրել են. «Անհամաչափ հակաահաբեկչական միջոցները ոչ միայն խախտում են մարդկային արժանապատվությունը, Հնդկաստանի Սահմանադրությունն ու միջազգային իրավունքը, այլև հակաարդյունքում խթանում են սոցիալական բաժանումն ու դժգոհությունները, որոնք կարող են հանգեցնել հետագա բռնությունների»։

Հայտարարությունն ավարտվել է Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև երկխոսության կոչով՝ հորդորելով երկու կառավարություններին պարտավորվել խաղաղ կարգավորման նրան ուղղված երկարատև հակամարտության՝ Ջամմու և Քաշմիրի հարցում։

«Մենք կոչ ենք անում Հնդկաստանի և Պակիստանի կառավարություններին խաղաղ ճանապարհով լուծել Ջամմու և Քաշմիրի շուրջ երկարամյա հակամարտությունը, որը սնուցել է մարդու իրավունքների խախտումները և սահմանն անցնող բռնության разрушчական ցիկլը», — եզրափակել են փորձագետները։